ชัยชนะของ พรรคเดโมแครต ในการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งพลิกกลับมา “ครองเสียงข้างมาก” ทั้งในสภาผู้แทนราษฏรและวุฒิสภา และถือเป็น ความพ่ายแพ้ทางการเมืองครั้งสำคัญ ของ ประธานาธิบดี “โดนัลด์ ทรัมป์” ผู้หยิ่งผยอง
เท่ากับเป็นสัญญาณเตือนว่า “คนอเมริกัน” เริ่มไม่พอใจกับการบริหารประเทศของเขาและพรรคริพับลิกัน โดยเฉพาะปัญหาค่าครองชีพ สงครามอิหร่าน และนโยบายภาษีการค้าที่สร้างแรงกระเพื่อมไปทั่วโลก
แม้การเลือกตั้งจะไม่มีผลต่อเก้าอี้ประธานาธิบดีโดยตรง “ปธน.ทรัมป์” จะยังคงดำรงตำแหน่งต่อไปจนครบวาระ แต่การสูญเสียที่นั่งใน 2 สภา ทำให้การผลักดันกฏหมาย งบประมาณ นโยบายสำคัญทำได้ยากลำบากขึ้น ขณะที่ฝ่ายเดโมแครตจะมีอำนาจตรวจสอบรัฐบาลและขัดขวางข้อเสนอของทำเนียบขาวมากกว่าเดิม
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่า นโยบายทรัมป์จะถูกยกเลิกทันที เพราะ “ปธน.ทรัมป์” ยังมีอำนาจบริหารและมีเครื่องมือทางการค้าตามกฏหมาย บางส่วนเรียกว่า…ยังไม่ไร้น้ำยาเสียทีเดียว
หันกลับมามอง…ประเทศไทย เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ตรงกันข้าม…กลับเกี่ยวข้องโดยตรงกับเศรษฐกิจไทย เนื่องจากสหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกสำคัญ ในปี 2568 สหรัฐฯ นำเข้าสินค้าจากไทยประมาณ 91,300 ล้านดอลลาร์ ขณะที่ไทยนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ ประมาณ 19,600 ล้านดอลลาร์ สหรัฐฯ ขาดดุลการค้ากับไทยถึง 71,700 ล้านบาท
ตัวเลขนี้เอง…เป็นหนึ่งในเหตุผลที่ไทยตกอยู่ในสายตาของ “รัฐบาลทรัมป์” และถูกนำไปใช้เป็นประเด็นใน “การเจรจาภาษี”
“นโยบายภาษีตอบโต้” ของ “ทรัมป์” ถูกใช้เป็น “เครื่องมือกดดัน” ให้ “ประเทศคู่ค้า” เปิดตลาดสินค้าอเมริกามากขึ้น เดิมกรอบเจรจาระหว่างไทยกับสหรัฐฯ กำหนดอัตราภาษีตอบโต้ไว้ที่ 19% แต่ “ศาลสูงสหรัฐฯ” วินิจฉัยเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ว่า “กฏหมายฉุกเฉิน IEEPA ไม่ได้ให้อำนาจประธานาธิบดี เรียกเก็บภาษีดังกล่าว”
รัฐบาลสหรัฐจึงเปลี่ยนไปใช้เครื่องมือทางกฏหมายอื่น และมีมาตรการภาษีเพิ่มตามมา รวมถึงมาตรการตามกฏหมาย Section301 ที่กำหนดอัตรา 12.5% สำหรับสินค้าจากไทย
การที่พรรคเดโมแครตกลับมาคุมทั้ง 2 สภา อาจจะเพิ่มแรงกดดันรัฐบาล โดยการตรวจสอบนโยบายภาษีได้บ้าง แต่ “ผู้ประกอบการไทย” ไม่ควรคาดหวังว่า ภาษีจะลดลงโดยอัตโนมัติ สิ่งที่ “รัฐบาลไทยต้องทำ” คือ เร่งสร้างความชัดเจนในการเจรจา รักษาความสามารถในการแข่งขันและเตรียมแผนรับมือหากสหรัฐฯ เปลี่ยนกติกาอีกครั้ง
อีกประเด็นหนึ่งที่น่าห่วงไม่แพ้กันคือ กรณีที่มี การนำสินค้าจีนเข้ามาผ่านประเทศไทย เพื่อส่งออกไปยังสหรัฐฯ หรือที่เรียกว่า “Transshipment” โดยเฉพาะกรณีการเปลี่ยนเอกสาร หรืออ้างแหล่งกำเนิดสินค้าเป็นไทย ทั้งที่ไม่ได้ผ่านกระบวนการผลิตหรือเพิ่มมูลค่าในประเทศจริง ๆ
ในเรื่องนี้…ธนาคารแห่งประเทศไทย (แบงก์ชาติ) ประเมินว่า “สินค้าส่งออกไทยที่มีความเสี่ยงเข้าข่าย “Transshipment” ราวๆ 0.8-4.7% ของมูลค่าส่งออกทั้งหมด หากสหรัฐฯ พบว่า มีการสวมสิทธ์จริง อาจมีการตรวจสอบย้อนหลัง และอาจเรียกเก็บภาษีเพิ่มเติม หรือใช้มาตรการทางการค้ากับสินค้านั้นได้ ผลเสียจึงไม่ได้ตกอยู่กับบริษัทที่ทำผิดเท่านั้น แต่จะกระทบภาพลักษณ์ของสินค้าไทยและผู้ส่งออกที่ทำธุรกิจถูกต้องด้วย”
ส่วนกรณี “ค่าเงินบาท” ก็เป็นตัวแปรที่ต้องจับตามองเช่นกัน การเมืองสหรัฐฯ อาจทำให้ตลาดการเงินผันผวน แต่ไม่ควรสรุปว่า “ทรัมป์” เสียเก้าอี้ในสภา แล้วเงินดอลลาร์จะอ่อนหรือแข็งทันที เพราะค่าเงินยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งทิศทางของดอกเบี้ยของธนาคารกลางของสหรัฐฯ, ภาวะเศรษฐกิจ, เงินทุนเคลื่อนย้าย, ราคาทองคำ และสถานการณ์พลังงาน
ขณะดียวกัน “พลังงาน” ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ เชื่อมโยงการเมืองระหว่างประเทศกับปากท้องของคนไทยอย่างชัดเจน ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง สามารถทำให้ราคาน้ำมันและก๊าซธรรมชาติผันผวน ส่งผลต่อต้นทุนการขนส่ง ค่าไฟฟ้า และต้นทุนการผลิต
ข้อมูลของ “สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ” สะท้อนว่า ไทยยังพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบในระดับสูง โดยมีสัดส่วนการนำเข้าประมาณ 87% ของอุปทานน้ำมันดิบ และก๊าซธรรมชาติประมาณ 37% การมีพลังงานสำรองและกระจายแหล่งนำเข้าจึงเป็นเรื่องความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่เพียงเรื่องหน่วยงานพลังงานเท่านั้น
ในอีกด้านหนึ่ง ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองสหรัฐฯ อาจเปิดโอกาสให้ “พลังงานสะอาด” และ “การลงทุนด้านสิ่งแวดล้อม” ได้รับความสนใจมากขึ้น หากพรรคเดโมแครตใช้เสียงข้างมาก ผลักดันการตรวจสอบนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศของ “รัฐบาลทรัมป์” ที่ไม่ให้ความสำคัญ แต่ไม่ควรคาดหวังการเปลี่ยนขั้วในสภา ว่าจะทำให้นโยบายพลังงานสะอาดกลับมาเหมือนเดิมทันที
บทเรียนสำคัญจากเหตุการณ์ครั้งนี้ สะท้อนว่า “นโยบายของไทย” ไม่ควรฝากอนาคตเศรษฐกิจไว้กับความสัมพันธ์อันดีกับประธานาธิบดีสหรัฐฯ คนใดคนหนึ่ง เพราะนโยบายของ “มหาอำนาจ” สามารถเปลี่ยนได้ตามการเลือกตั้งและผลประโยชน์ของประเทศเขา
สิ่งที่รัฐบาลไทยต้องทำคือ เร่งเจรจาการค้า ตรวจสอบการสวมสิทธิ์สินค้าอย่างจริงจัง กระจายตลาดส่งออก สร้างความมั่นคงด้านพลังงาน
ส่วนภาคเอกชนต้องปรับห่วงโซ่อุปทาน เปิดแหล่งที่มาของวัตถุดิบ จัดทำเอกสารแสดงถิ่นกำเนิดสินค้าให้ตรวจสอบได้ เพิ่มสัดส่วนการผลิตและมูลค่าในประเทศ รวมทั้งกระจายตลาดและบริหารความเสี่ยงค่าเงิน
ท้ายที่สุด การที่ “ปธน.ทรัมป์” เสียเสียงข้างมากในสภา อาจมีผลต่อการเมืองของสหรัฐอเมริกาบ้าง แต่ไม่ได้ทำให้การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจหรือสงครามการค้าหายไป โลกกำลังเข้าสู่ยุคที่การค้า เทคโนโลยี พลังงานและสิ่งแวดล้อม กลายเป็นเครื่องมือทางยุทธศาสตร์ ประเทศที่ปรับตัวได้เร็ว การมีระบบเศรษฐกิจที่เข้มแข็ง และสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรของตัวเองได้จริง…ย่อมมีความได้เปรียบ
นี่คือ…โจทย์ที่ประเทศไทยต้องเร่งตอบ ไม่ใช่เพียงรับมือกับ “ปธน.ทรัมป์” แต่เพื่อ “เตรียมพร้อม” กับโลกที่เปลี่ยนไปตลอดเวลา
…………
คอลัมน์ : เศรษฐศาสตร์ข้างทาง
โดย “ทวี มีเงิน”
สนับสนุน : บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC
