“ใคร”กำลังคุมเกมใน“กิจการไฟฟ้า”

เมื่อ กิจการไฟฟ้าของไทย กลายเป็นเป้าหมายสำคัญของนักลงทุน ทั้งสายฟอสซิล และสายพลังงานหมุนเวียน หรือ RE 100 จึงไม่ต้องแปลกใจที่ตอนนี้ การโฟกัสของ “ฝ่ายการเมือง” จะมุ่งมาที่ กลไกการกำกับดูแลกิจการไฟฟ้า

สบช่องเมื่อ คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ว่างลง 4 คนมานาน ตั้งแต่กรรมการ 4 คน หมดวาระไปเมื่อ 30 ก.ย.67 ตอนนี้ก็ มีบอร์ดทำงานอยู่ 4 คน มา 2 ปีแล้ว คือ 1.บัณฑูร เศรษฐศิโรตม์ 2.นรินทร์ โอภามุรธาวงศ์ 3.พิทักษ์ จรรยพงษ์ และ 4.วรวิทย์ ศรีอนันต์รักษา ซึ่ง “บัณฑูร” ครบวาระไปเมื่อ 30 ก.ย.67 แต่ทำหน้าที่ไปก่อน เพื่อให้ครบองค์ประชุมช่วงระหว่างรอการสรรหากรรมการคนใหม่

รอไป-รอมา…ไม่ได้คัดเลือกเสียที คณะกรรมการสรรหา กกพ.ตั้งมาแล้วตั้งแต่ 29 ต.ค.67 สมัย “พีระพันธุ์ สาลีรัฐวิภาค” เป็นรองนายกรัฐมนตรี และรมว.พลังงาน ยังไม่ทันได้ทำงานเต็มเม็ดเต็มหน่วย ก็มีอันถูกโละเมื่อ 12 พ.ค.69 ที่ผ่านมา ยุบทั้งคณะ 8 คนเลย ประกอบด้วย

1.ณอคุณ สิทธิพงศ์  อดีตปลัดกระทรวงพลังงาน เป็น ประธานสรรหาฯ 

2.ประสงค์ พูนธเนศ อดีตปลัดกระทรวงการคลัง

3.กฤษฎา จีนะวิจารณะ อดีตปลัดกระทรวงการคลัง

4.พสุ โลหารชุน อดีตปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม

5.คมสัน เหล่าศิลปเจริญ ผู้แทนสภาอุตสาหกรรมที่ไม่เป้นผู้ประกอบกิจการพลังงาน 

6.ขวัญชัย ลีเผ่าพันธุ์ ผู้แทนสภาวิศวกร

7.ศ.ดร.นพ.พงษ์รักษ์ ศรีบัณฑิตมงคล ผู้แทนของอธิการบดีของสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ

8.สมศักดิ์ สันธินาค ผู้แทนองค์กรเอกชนที่ไม่แสวงหากำไรในทางธุรกิจ

ตาม มติครม.ที่ให้โละคณะกรรมการสรรหา กกพ.ให้เหตุผลว่า “มีการแจ้งของทางกระทรวงพลังงานว่า มีปัญหาบางประการเกี่ยวกับองค์ประกอบของคณะกรรมการสรรหาตามมาตรา 14 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ.2550 ในส่วนของกรรมการผู้แทนอธิการบดีของสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ และกรรมการผู้แทนสภาอุตสาหกรรม ที่ไม่เป็นผู้ประกอบกิจการพลังงาน”

ก็ยังไม่รู้ว่า ปัญหาบางประการคืออะไร? เพราะ “ศ.ดร.นพ.พงษ์รักษ์ ศรีบัณฑิตมงคล” ก็เป็น อธิการบดีมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อยู่

แต่ในส่วนของ “คมสัน เหล่าศิลปะเจริญ” ก็มีเหตุที่อ้างได้อยู่ เพราะมาจากสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (สอท.) ซึ่งเพิ่งจะมีประธานสภาอุตสาหกรรมและผู้บริหารชุดใหม่ ขณะที่ “คมสัน” เป็นรองประธานสภาอุตสาหกรรมฯชุดเดิม ก็ต้องให้สภาอุตสาหกรรมฯ ชุดใหม่เสนอ “คนใหม่” มาแทน

แต่ดูรูปการณ์แล้วมี “โจทย์ใหม่มา” ก็ต้องโละบอร์ดสรรหา กกพ.ก่อนถึงจะเห็น “เงา กกพ.ใหม่” ทั้ง 4 คนได้ ซึ่งกกพ. 3 คนที่ยังนั่งอยู่อีก 3 ปี เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการเงิน, ด้านก๊าซธรรมชาติ และคุ้มครองผู้บริโภค ก็เหลือผู้เชี่ยวชาญหลัก ๆ ที่ยังขาด คือ ด้านไฟฟ้า, กฎหมาย, ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ หรือสาขาอื่น ๆ ก็มาได้หากเป็นประโยชน์กับกิจการพลังงาน ตามที่พ.ร.บ.การประกอบกิจการพลังงาน พ.ศ.2550 เปิดช่องไว้

ต้องจับตาดูบอร์ดสรรหาใหม่ ว่าใครจะมารับหน้าเสื่อ? เพราะเห็นบอร์ดสรรหา ก็เห็น กกพ.ตั้งแต่ต้น ซึ่งก็คงมีหลายคนต้องการเข้ามาเป็น กกพ.กัน อย่างรอบล่าสุดเมื่อปี 2564 มีผู้สมัครเข้ามาถึง 31 คน รับแค่ 3 คน

เข้าใจได้ว่า คนในวงการพลังงานสายต่าง ๆ ก็คงอยากส่งตัวแทนเข้ามา เพราะ กกพ.มีอำนาจหน้าที่เอื้อต่อความเป็นไปของธุรกิจไฟฟ้า และเกี่ยวเนื่อง ธุรกิจจะแป้กหรือจะรุ่งก็อยู่ที่นี่ โดยเฉพาะอำนาจประกาศรับซื้อไฟฟ้า และอนุมัติอนุญาตโรงไฟฟ้า รวมถึงการเปิดเสรีกิจการไฟฟ้าและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) กกพ.ก็มีบทบาท ซึ่ง “เอกนัฏ พร้อมพันธุ์” รมว.พลังงาน ก็ประกาศโต้ง ๆ แล้วว่า “จะผลักดันแนวทางการเปิดเสรีกิจการไฟฟ้า”

แต่กระนั้นก็ต้องทำความเข้าใจว่า กกพ.มิใช่บอร์ดที่ทำหน้าที่รักษาผลประโยชน์ให้ฝ่ายใด แต่เป็นบอร์ดที่ต้องเป็นอิสระและเป็นกลาง เพื่อทำหน้าที่ตามพ.ร.บ.การประกอบการกิจการพลังงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “การปกป้องผลประโยชน์ของผู้ใช้พลังงานทางด้านอัตราค่าบริการ” และ “เป็นธรรม โปร่งใส และไม่เลือกปฏิบัติ”

นอกจากการสรรหา กกพ.แล้ว ตอนนี้รัฐบาลโดย“พลพรรค” ได้ดึงความเป็นไปของกิจการไฟฟ้าเข้ามาอยู่ในมือทั้งหมดแล้ว คงไม่ปล่อย “เอกนัฏ” เล่นตามลำพัง กำลังตีปี๊บดูเรื่องสัญญารับซื้อไฟฟ้าเอกชน

โดย “ครม.อนุทิน” เพิ่งตั้งคณะกรรมการมีชื่อว่า “คณะกรรมการพิจารณาแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นจากการรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชน” มี “ปกรณ์ นิลประพันธ์” รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน ให้รมว.พลังงาน เป็นรองประธาน และมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาช่วยการันตีผลลัพธ์ที่จะออกมา ไม่ว่าจะเป็น กระทรวงมหาดไทย อัยการสูงสุด เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เลขาธิการคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค ผู้ว่าการการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ผู้ว่าการการไฟฟ้านครหลวง ผู้ว่าการการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค สำนักงาน กกพ. และผู้แทนภาคประชาชน

ตามหลักการคณะกรรมการชุดนี้ให้มาดู ปัญหาราคาไฟฟ้าในเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะประเด็นต้นทุนจากสัญญารับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชน โดยเฉพาะค่าความพร้อมจ่าย (AP : Availability Payment) ซึ่งเป็นค่าที่โรงไฟฟ้าได้รับแม้ไม่ได้เดินเครื่อง และค่าพลังงานไฟฟ้า (EP : Energy Payment) ซึ่ง EP จะได้ต่อเมื่อผลิตไฟฟ้าเข้าระบบตามสัญญา

แต่โดยเนื้อในแล้ว การที่รัฐบาลตั้งคณะกรรมการฯ มาดูและดึงงานไปทำเนียบฯ ก็คงไม่พ้นต้อง “ต่อรอง” กับ “โรงไฟฟ้าเอกชน” ซึ่งกระทรวงพลังงานในหลายยุคก็พูดถึงว่า จะทำ แต่ก็เงียบหายไป แม้ “พีรพันธุ์” รมว.พลังงานคนก่อน ดูเอาจริงจังที่สุดในเรื่องนี้ ก็ยังไปต่อไม่ได้

อีกอย่างแนวคิดของผู้กำกับดูแล อย่างกระทรวงพลังงานเอง มองก็เห็นว่าต้องมี AP โดยออกข้อมูลเผยแพร่ล่าสุดไว้ว่า “ค่า AP ก็เหมือนซื้อประกัน ไม่เจ็บป่วยอะไร ก็ต้องจ่ายทุกปี เพื่อรักษาสถานะความคุ้มครองหากต้องเจ็บป่วยกะทันหัน ค่า AP จ่ายเพื่อให้โรงไฟฟ้าพร้อมเดินเครื่องตลอดเวลา 24 ชม. ให้เรามีไฟฟ้าใช้ทันทีเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ให้โรงไฟฟ้าพร้อมเดินเครื่องจ่ายไฟฟ้าเข้าระบบทันที ไม่ใช้จึงต้องจ่ายเรียกว่า AP คือความมั่นคงไฟฟ้า”

ทั้งนี้ในค่า AP ที่ให้กับโรงไฟฟ้ามีอะไรบ้าง ก็ครอบคลุมค่าก่อสร้าง การชำระหนี้เงินกู้ ค่าบำรุงรักษา หากเอา AP ออกในโครงสร้าง จะเกิดอะไรขึ้น? สัญญาเดิมอาจแก้ไขยาก ในสัญญาใหม่ต้องมาว่ากันใหม่

หากมองในฐานะประชาชนผู้ใช้ไฟฟ้า ยังไงก็ต้องอยากตัดค่า AP ออกอยู่แล้ว เพราะตอนนี้โรงไฟฟ้าที่เข้าระบบเกินความต้องการ หลายโรงไม่ได้เดินเครื่อง แต่ได้ค่า AP ไปเรื่อย ๆ ตลอดอายุสัญญาโรงไฟฟ้า ดังนั้นประชาชนย่อมมองว่าไม่ธรรม ค่า AP กลายเป็นสร้างความมั่นคงให้เจ้าของโรงไฟฟ้าไม่ใช่ระบบ

จะให้ค่า AP บางลง หรือจะตัดลดจำนวนปีการให้ค่า AP ไม่ให้ตลอดอายุสัญญา หรือจะเอาไปรวมใน EP เรื่องนี้ก็คงมีการถกกันพอสมควร จะทุบโต๊ะแบบ “ทุบโรงกลั่น” ให้ลดค่าการกลั่น อาจจะยากกว่ากัน เพราะ “กิจการไฟฟ้า” มี “เจ้าใหญ่เสียงหนักกินแชร์” อยู่ทั้งก๊าซฯ โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ และลม ทั้งในวันนี้และอนาคต ดังนั้นต้องลุ้นกันว่า รัฐบาลจะหาจุดบาลานซ์ตรงไหน แล้วเอาอะไรไปแลก?

…………………………………

คอลัมน์ : เข็มทิศพลังงาน

โดย…”ศรัญญา ทองทับ”

สนับสนุนโดย…บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จํากัด (มหาชน)