“ซูเปอร์โพล” ชี้โพลโค้งสุดท้ายคือภาพถ่ายการตัดสินใจจริง! “นพดล” ย้ำไม่ใช่แค่ชี้นำ แต่เป็นเรดาร์อ่านใจประชาชนวินาทีก่อนเข้าคูหา
เมื่อวันที่ 18 ม.ค.ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นพดล กรรณิกา ศิษย์เก่าด้านวิทยาการข้อมูลและระเบียบวิธี (Data Science & Methodology) มหาวิทยาลัยมิชิแกน สหรัฐอเมริกา ศิษย์เก่าด้านสังคมวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และศิษย์เก่ารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ให้ความเห็นว่า ในห้วงเวลาของการเลือกตั้งทั่วไป “โพล” มักถูกตั้งคำถามอยู่เสมอถึงความจำเป็น โดยเฉพาะโพลที่จัดทำขึ้นในช่วงใกล้วันเลือกตั้ง เช่น ก่อนวันลงคะแนนประมาณ 7 วัน หลายฝ่ายมองว่าเป็นการคาดการณ์ผลล่วงหน้า บ้างกังวลว่าอาจเป็นการชี้นำความคิดของประชาชน อีกทั้งกฎหมายเลือกตั้งของไทยยังห้ามเผยแพร่ผลโพลก่อนวันเลือกตั้ง 7 วัน อย่างไรก็ตาม หากพิจารณาอย่างเป็นระบบในเชิงวิชาการ จะพบว่าโพลในช่วงเวลาดังกล่าวมีบทบาทสำคัญที่ลึกซึ้งกว่าการทำนายผลเลือกตั้งอย่างมีนัยสำคัญ
โพลในช่วง 7 วันก่อนการเลือกตั้งสามารถทำหน้าที่เป็น “ภาพสะท้อนการตัดสินใจขั้นสุดท้าย” ของประชาชน เนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวนมากเริ่มเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจอย่างจริงจัง ความลังเลที่มีมาก่อนหน้าค่อย ๆ ลดลง ข้อมูลข่าวสารสุดท้าย ทั้งด้านนโยบาย การสื่อสารทางการเมือง และกระแสสังคม เริ่มตกผลึกเป็น “การเลือก” ในใจของประชาชน โพลในช่วงเวลานี้จึงเปรียบเสมือนภาพถ่ายของสภาวะทางความคิดของสังคม ณ จุดก่อนก้าวเข้าสู่คูหา ไม่ใช่เพียงภาพร่างคร่าว ๆ แบบในช่วงต้นฤดูกาลเลือกตั้ง กล่าวอีกนัยหนึ่ง โพลก่อนเลือกตั้ง 7 วัน ไม่ได้บอกว่า “ใครจะชนะ” แต่สะท้อนว่า “ประชาชนกำลังคิดอย่างไรในวินาทีสุดท้าย”
ในยุคดิจิทัล เสียงทางการเมืองในสื่อสังคมออนไลน์มีพลังสูง แต่ก็มีข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง เนื่องจากผู้ใช้โซเชียลมีเดียไม่ได้เป็นตัวแทนของประชากรทั้งหมด และอัลกอริทึมมักขยายเสียงของกลุ่มที่เคลื่อนไหวมากกว่ากลุ่มที่เงียบ โพลจึงเป็นเครื่องมือเชิงระเบียบวิธีที่ช่วยถ่วงดุล “ภาพลวงตาของกระแส” ด้วยข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างที่ออกแบบให้สะท้อนโครงสร้างประชากรจริง โพลในช่วงใกล้เลือกตั้งจึงช่วยตอบคำถามสำคัญในเชิงสังคมวิทยาการเมืองว่า กระแสที่ปรากฏดังในพื้นที่สาธารณะนั้น สอดคล้องกับการตัดสินใจของประชาชนส่วนใหญ่จริงหรือไม่
แม้จะใกล้วันเลือกตั้งแล้ว แต่ยังมีผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวนหนึ่งที่อยู่ในภาวะลังเล หรือกำลังพิจารณาทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ เช่น การเลือกเพื่อป้องกันไม่ให้อีกฝ่ายชนะ โพลในช่วง 7 วันสุดท้ายจึงมีบทบาทในการช่วยระบุขนาด ลักษณะ และเหตุผลของกลุ่มผู้ลังเล ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญต่อความเข้าใจพลวัตของการตัดสินใจทางการเมืองในเชิงวิชาการ กลุ่มผู้ลังเลยังสะท้อนถึงคุณภาพของการแข่งขันทางการเมือง หากความลังเลเกิดจากการไม่เชื่อมั่นในระบบ นั่นอาจเป็นสัญญาณของปัญหาเชิงโครงสร้างที่รัฐและสังคมจำเป็นต้องรับฟังอย่างจริงจัง
นอกจากนี้ โพลก่อนเลือกตั้งไม่ควรถูกจำกัดอยู่เพียงคำถามว่า “จะเลือกใคร” แต่ควรรวมถึงการสำรวจทัศนคติ ความคาดหวัง และความกังวลของประชาชนต่ออนาคตประเทศ ข้อมูลเหล่านี้ทำหน้าที่เสมือนเรดาร์เตือนภัยเชิงนโยบาย ชี้ให้เห็นประเด็นที่รัฐบาลหลังการเลือกตั้งต้องเร่งตอบสนอง มิฉะนั้น ความไม่พอใจของประชาชนอาจพัฒนาไปสู่ความขัดแย้งในระยะยาว
อีกบทบาทหนึ่งที่มักถูกมองข้ามคือ โพลช่วยเตรียมสังคมให้พร้อมยอมรับผลการเลือกตั้ง ผ่านการปรับ “ความคาดหวังร่วม” ของสังคม เมื่อสาธารณชนได้รับข้อมูลที่เป็นระบบและโปร่งใส โอกาสเกิดภาวะช็อกหรือการปฏิเสธผลการเลือกตั้งย่อมลดลง การรับรู้แนวโน้มล่วงหน้าช่วยให้สังคมมีกรอบอธิบายผลที่เกิดขึ้นอย่างมีเหตุผล มากกว่าการพึ่งพาข่าวลือหรืออารมณ์
ในเชิงระเบียบวิธี โพลก่อนเลือกตั้งยังทำหน้าที่เป็นฐานข้อมูลสำคัญสำหรับการวิเคราะห์หลังวันลงคะแนน ช่วยให้นักวิชาการและสังคมสามารถเปรียบเทียบความสอดคล้องหรือความเบี่ยงเบนของผลเลือกตั้งได้อย่างเป็นระบบ การมีข้อมูลก่อนหน้าอย่างโปร่งใสจึงช่วยเสริมความน่าเชื่อถือของกระบวนการประชาธิปไตยโดยรวม
โดยสรุป โพลก่อนวันเลือกตั้ง 7 วัน ไม่ใช่เครื่องมือชี้นำ และไม่ควรถูกนำไปใช้เป็นอาวุธทางการเมือง หากแต่เป็นเครื่องมือทางวิชาการเพื่อ “อ่านสังคม” ในจังหวะสำคัญที่สุดของระบอบประชาธิปไตย โพลที่ออกแบบอย่างถูกต้อง โปร่งใส และสื่อสารอย่างรับผิดชอบ จะช่วยให้ทั้งประชาชน พรรคการเมือง และรัฐ เข้าใจตนเอง เข้าใจสังคม และก้าวข้ามการเลือกตั้งไปสู่การบริหารประเทศอย่างมีสติและยั่งยืน
