แพทย์ห่วง ‘ไข้เลือดออก’ ยังไม่น่าไว้วางใจ แม้ยอดรวมต่ำกว่าปี 68 เตือนภาคใต้พบผู้ป่วยพุ่งสูง 1.7 เท่า พร้อมจับตาปัจจัยโลกรวนทำวงจรชีวิตยุงลายเปลี่ยน ส่อทำให้ระบาดมากขึ้น ผู้เชี่ยวชาญเล็งทบทวนมาตรการควบคุม
เมื่อวันที่ 14 พ.ย. นพ.วิชาญ บุญกิติกร ผู้อำนวยการกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กล่าวถึงสถานการณ์ภาพรวมโรคไข้เลือดออกในประเทศไทยว่า ข้อมูลที่เราได้รับรายงานมาจากทั่วประเทศจนถึงวันที่ 7 พ.ย. มีผู้ป่วย 34,875 ราย พบในทุกกลุ่มวัย โดยเฉพาะกลุ่มวัยเรียน วัยทำงาน เสียชีวิต 47 ราย ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ มีปัจจัยเรื่องโรคประจำตัว บางคนอาจไปพบหมอช้า ทำให้การวินิจฉัยอาจจะล่าช้าไป สำหรับพื้นที่ที่รายงานเข้ามาตอนนี้พบผู้ป่วยมากที่เขตสุขภาพที่ 11 และเขตสุขภาพที่ 12 ภาคใต้ เช่น เขต 11 มีจำนวนผู้ป่วยรายงานเข้ามาประมาณ 1.7 เท่าของภาพรวมทั้งประเทศ อาจเพราะเป็นพื้นที่ที่มีฝนเยอะ แต่ถ้าดูภาพรวมทั้งปี รายงานผู้ป่วยสูงสุดคือช่วงเดือน ส.ค. ช่วงนั้นมีคนไข้ที่รายงานเข้ามาประมาณ 1,450 ราย แต่ถือว่าน้อยกว่าปี 2568 ที่มีรายงานประมาณ 2,700 ราย หลังจากที่พีคช่วงเดือน ส.ค. ก็ค่อย ๆ ลดลง แต่จุดสังเกตคือในเดือน ต.ค. หลายสัปดาห์ที่ผ่านมา เริ่มมีรายงานของผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้น ส่วนสถานการณ์ตอนนี้ดูเหมือนจะไม่รุนแรง
อย่างไรก็ตาม ยังคงไม่น่าไว้วางใจ เนื่องจากมีหลายปัจจัยซึ่งจะต้องมอนิเตอร์ต่อ โดยเฉพาะปัญหาน้ำท่วมที่ผ่านมา ทำให้มีแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายมากขึ้น ก็จะมีโอกาสแพร่เชื้อได้ แต่เมื่อดูสถานการณ์โดยเปรียบเทียบกับปีที่ผ่านมา ก็ไม่ได้สูงกว่าปีที่ผ่านมา อาจจะเป็นไปได้ว่าประชาชนและบุคลากรรู้เร็ว มีการแจ้งเตือนและรับมือสถานการณ์ได้ดี แต่เรื่องน้ำท่วมแล้วเป็นปัจจัยให้ป่วยมากขึ้นหรือไม่นั้นก็ยังไม่ชัดเจน แต่เป็นจุดสังเกตว่าเคสเพิ่มช่วงเดือน ส.ค. ก็เป็นช่วงเดียวกับที่ฝนลงเยอะ ช่วงนี้ก็เป็นช่วงหลังน้ำลดแล้ว ก็เริ่มมีกราฟเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ดังนั้นอาจจะมีความสัมพันธ์กัน แต่คงไม่ได้ชัดเจน และคงมีหลายปัจจัยอย่างอื่นร่วมด้วย
เมื่อถามว่า เรื่องของสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง ฤดูกาลที่เอาแน่เอานอนไม่ได้ ทำให้เราต้องเตรียมระมัดระวังเพิ่มเติมเกี่ยวกับโรคไข้เลือดออกหรือไม่ นพ.วิชาญ กล่าวว่า จริง ๆ ก็มีความสัมพันธ์กัน ปัจจัยแรก เรื่องอุณหภูมิ เรื่องอากาศร้อนทำให้วงจรชีวิตของยุงเปลี่ยน วงจรชีวิตของยุงสั้นลง คือมันหมุนเร็วขึ้น โอกาสที่จะมีประชากรยุงเพิ่มขึ้นและมีการแพร่ระบาดก็เป็นไปได้ ปัจจัยที่ 2 เรื่องสภาพแวดล้อม โรคที่มียุงเป็นพาหะ โดยเฉพาะยุงลาย ไปเกิดอยู่กับน้ำท่วมขัง พอฝนตกน้ำท่วม มีน้ำท่วมขังก็มีโอกาสที่จะทำให้มีแหล่งเพาะพันธุ์ยุงเพิ่มมากขึ้น ปัจจัยที่ 3 ที่สำคัญมากคือการเคลื่อนย้ายประชากรจากชนบทเข้าสู่เขตเมือง มีการเคลื่อนย้ายจังหวัดต่อจังหวัด หรือต่างประเทศเข้ามา โอกาสที่จะเกิดการหมุนเวียนเชื้อเยอะขึ้นด้วย ดังนั้นคำถามว่าจะสัมพันธ์กับการระบาดมากขึ้นไหม คิดว่ามันคงเป็นหลายปัจจัยร่วมกัน
เมื่อถามว่า ที่ผ่านมาจะมีทฤษฎีการระบาดปีเว้นปี ปีเว้นสองปี ดังนั้นปีนี้ถือว่าอยู่ในช่วงไหนในทฤษฎีนี้ นพ.วิชาญ กล่าวว่า ต้องบอกตามตรงว่าตอนนี้ทำนายยาก เพราะมีหลายปัจจัยปนกันอยู่ ทั้งเรื่องของสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง การเคลื่อนย้ายประชากร จึงทำนายยากจริง ๆ เมื่อก่อนเราจะบอกว่า ปีเว้นปี ปีเว้น 2 ปี ทำให้ตอนนี้นักวิชาการเริ่มคุยกันแล้วว่าสูตรเดิมที่เคยคุยกันนี้อาจจะใช้ไม่ได้ ซึ่งเมื่อวันที่ 12 พ.ย. ที่ผ่านมามีการประชุมผู้เชี่ยวชาญซึ่งมีความเห็นว่าอาจจะต้องทบทวนเรื่องนี้กันอีกครั้ง โดยจะเชิญผู้เกี่ยวข้องมาดูข้อมูลกันให้ชัดเจนอีกครั้งว่าไดนามิกของโรคมีการเปลี่ยนแปลงไปมากน้อยขนาดไหน.
