จากอดีตที่ผ่านมา “วิกฤติราคาน้ำมัน” เกิดขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง ครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งแรกและจะไม่ใช่ครั้งสุดท้ายแน่นอน ปัจจัยที่มากระทบส่งผลให้ราคาน้ำมันดีดขึ้นแต่ละครั้ง หนีไม่พ้น 3 ปัจจัยหลัก นั่นคือ
“ปัจจัยด้านภูมิรัฐศาสตร์” อย่างสงครามในตะวันออกกลางที่รบกันมาเป็นระยะ โดยเฉพาะอิหร่านและอิรัก ปัจจัยที่สอง “ด้านกำลังการผลิต” จากนโยบายการผลิตหรือลดกำลังการผลิตของกลุ่มผู้ส่งออกน้ำมัน (โอเปค) เพื่อควบคุมราคาน้ำมันของโลก รวมถึงการเก็บและดึงสต็อกน้ำมันมาใช้ของประเทศใหญ่ และ ปัจจัยที่สาม “ด้านความต้องการ” เช่น ช่วงโควิดระบาด ทำให้ผู้คนต้องอยู่บ้านก็ทำให้ความต้องการน้ำมันทั่วโลกลดลงแต่หลังจากการแพร่ระบาดหมดไป คนกลับมาใช้ชีวิตนอกบ้าน ยอดการใช้น้ำมันก็ดีดกับมาทำให้ราคาสูง
อย่างไรก็ตาม ทั้ง 3 ปัจจัยนั้น บางช่วงก็เกิดปัจจัยเดียว บางช่วงก็เกิดจากหลายปัจจัยพร้อมกัน!!
เมื่อราคาน้ำมันแพง มาตรการที่งัดมาใช้แต่ละยุคสมัย ก็ไม่ต่างกันมาก ก็มีมาตรการด้านราคา ด้วยการลดภาษี หรือใช้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง มาเป็นกลไกในการบริหารราคาน้ำมันอย่างบ้านเราที่ทำกันอยู่ บางประเทศก็ใช้งบประมาณมาอุดหนุนโดยตรง รวมถึงงัดมาตรการส่งเสริมการใช้พลังงานทางเลือก และเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน มาตรการนี้เมื่อบวกด้วยมีกระแสการใช้พลังานสีเขียว เพื่อลดคาร์บอนมาสนับสนุนด้วย ทำให้การผสมเอทานอล และไบโอดีเซลติดกระแสในหลายประเทศ
ในส่วนของไทยเรา การเป็นเมืองเกษตร เชื้อเพลิงชีวภาพจึงเข้าทาง เพราะประโยชน์ทั่วหน้าตกคนในประเทศมากกว่ายานยนต์ไฟฟ้า (EV) ซึ่งเราก็มาถูกทางแล้วที่เริ่มใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์ E10 อย่างจริงจังตั้งแต่ปี 2544
จากลิตรแรกมาถึงตอนนี้ 25 ปีมาแล้ว ย้อนกลับไปมองเราขยับจาก E10 ผ่านคำถามและข้อสงสัยมาได้อย่างไร ต้องหวนไปนึกถึงวันวานที่ก้าวข้าม “แก๊สโซฮอล์ผิด” วลีติดปากการรณรงค์ในยุคแรกนั้น ยุคแรกของการแก๊สโซฮอล์ ซึ่งคนไม่เชื่อมั่นโดยสิ้นเชิง หากรถมีปัญหา ก็มักจะโทษว่าเกิดจากการใช้แก๊สโซฮอล์ แต่ก็ก้าวเดินต่อมาได้ จากการรณรงค์อย่างหนักหน่วงของกระทรวงพลังงานในยุคนั้น เพราะปักธงว่า การใช้เชื้อเพลิงชีวภาพจะเป็นทางรอดของประเทศในระยะยาว เมื่อเห็นว่า รัฐบาลไปทางนี้ ค่ายรถยนต์จึงร่วมมือรณรงค์
พอจะต้องขยับเพิ่มมา ส่งเสริม E20 อย่างจริงจัง แต่เนื่องจากต้องเป็นรถออกใหม่ที่ใช้ E20 ได้ รัฐจึงออกประกาศลดอัตราภาษีสรรพสามิตสำหรับรถยนต์ E20 ขึ้นไป ผลบังคับใช้วันที่ 1 ม.ค.2551 ทำให้ราคารถเล็กลดลงราวๆ 30,000 บาท จนถึง 80,000 บาท คนเข้าถึงได้ จึงมีผลต่อการตัดสินใจซื้อรถที่ใช้ E20 ตามมา
และตามมาติด ๆ ด้วยการ ส่งเสริม E85 โดย ครม.มีมติเมื่อวันที่ 3 มิ.ย.2551 เห็นชอบมาตรการภาษีเพื่อสนับสนุนการใช้น้ำมัน E85 โดยยกเว้นอากรขาเข้าชิ้นส่วนสำหรับรถยนต์ E85 ที่มีลักษณะเฉพาะเเละเป็นอุปกรณ์หลักเพื่อปรับเปลี่ยนมาใช้น้ำมัน E85 เเละยังไม่มีผลิตในประเทศ มาตรการนี้ออกชั่วคราว 3 ปี แพครวมมาด้วยมาตรการลดอัตราภาษีสรรพสามิตน้ำมัน E85 จากเดิม 3.6850 บาทต่อลิตร เหลือ 2.5795 บาทต่อลิตร
ผ่านมาถึงวันนี้ พบว่า ความนิยมยังคงหยุดชะงักอยู่ที่แก๊สโซฮอล์ E10 ส่วน E20 เรียกว่ายังต้องเข็นกันเหนื่อย ขณะที่ E85 ไปต่อไม่ได้ ยอดขายน้อยมาก จน ปตท.ที่ได้ชื่อว่า อึดและเป็นกลไกตอบสนองนโยบายรัฐ ยังต้องตัดสินใจประกาศเลิกขายอย่างเป็นทางการ
ตีโจทย์อย่างไรกับปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้น ทำไมรถใหม่ซึ่งใช้ E20 ได้และบางรุ่นใช้ E85 ได้ด้วย ก็ยังเลือกเติมแก๊สโซฮอล์ 95, E10 เป็นส่วนใหญ่ตลอดมา ส่วนรถเก่าไปใช้แก๊สโซฮอล์ 91 หากพอมีสตางค์แม้จะไม่ใช่รถหรูบางเจ้าก็ไปเติมเบนซิน 95 เสียด้วย
รัฐบาลตีโจทย์อย่างไร…ไม่รู้ แต่แอคชั่น คือใช้วิธีบังคับเลยให้จบ ๆ ไป จึงปล่อยแนวคิดที่จะให้ E20 เป็นน้ำมันพื้นฐาน แล้วเมื่อวันนั้นมาถึงแก๊สโซฮอล์ 95, E10 และแก๊สโซฮอล์ 91 จะถูกทำให้หายไป
แต่ก็อย่าล็อกเป้าหมายเพิ่มการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพมากลบข้อเท็จจริง เพราะที่คนไม่เติมไม่แปลว่า “ติดกับดักความไม่เชื่อมั่น” แต่จริง ๆ อาจมาจากเรื่องเล่าของผู้ใช้ E20 ที่ประสบมาและถ่ายทอดต่อ ๆ กันมา “อาจพบอาการหนืด อัตราการซดน้ำมันต่อกม.สูง หรือการกัดกร่อนสูง” รัฐบาลต้องนำเรื่องนี้มาวิเคราะห์ และหามาตรการมาเสริมด้วย เราไม่ควรยัดเยียดข้อดีเพียงอย่างเดียวให้ประชาชน
ยอมรับว่า รัฐบาลใช้การสร้างส่วนต่างราคาสูงมาก ทำให้คนหันมาใช้ เทียบแก๊สโซฮอล์ E10 กับ E20 ต่างกัน 8.04 บาทต่อลิตร เทียบ E10 กับ E85 ต่างกัน 8.71 บาทต่อลิตร และเทียบแก๊สโซฮอล์ 91 กับ E20 ต่างกันถึง 7.67 บาทต่อลิตร เรียกว่าถ้าใช้ของถูกจะประหยัดไปได้ราว 300-400 บาทต่อถัง
มาดูยอดขายช่วงโปรโมชั่นกัน ตอนนี้ยอดการใช้ E20 เฉลี่ยเดือนพ.ย.69 อยู่ที่ 6.6 ล้านลิตรต่อวันเทียบเดือนมี.ค.69 ที่ 5.44 ล้านลิตรต่อวัน ส่วนกลุ่มน้ำมันดีเซล B20 ราคาต่ำกว่า ดีเซล B7 ซึ่งเป็นดีเซลพื้นฐานราคาต่างกัน 7.29 บาทต่อลิตร ทำให้ยอดการใช้พุ่งมากมาอยู่ที่วันละ 8.03 ล้านลิตรต่อวันในเดือนพ.ย.69 จากมี.ค.69 ซึ่งอยู่ที่ 0.01 ล้านลิตรต่อวัน
อาจดูว่ายอดการใช้สูง แต่เอาจริงก็ยังไม่ได้กินสัดส่วนอย่างมีนัยสำคัญ พอไปเทียบยอดการจำหน่ายน้ำมันทั้งประเทศ ข้อมูลกรมธุรกิจพลังงาน ณ วันที่ 9 พ.ย.2569 ยอดจำหน่ายน้ำมันกลุ่มเบนซิน 31.132 ล้านลิตรต่อวัน และกลุ่มดีเซล 62.620 ล้านลิตรต่อวัน ส่วน E85 ไม่ต้องพูดถึง ราคาต่ำที่สุด 30.63 เป็นออกเทน 95 ด้วยเทียบแล้วต่ำกว่า E10 ถึง 8.71 บาทต่อลิตร ยังเข็นยอดขายไม่ขึ้น
ความตื่นตัวในเรื่องสถานการณ์น้ำมัน ก็คงมีอยู่ในใจของทุกคน แต่เนื่องจากราคาน้ำมันมันวูบวาบ มีขึ้นมีลงมาตลอด ทุกคนจึงหวังว่าสักวันน้ำมันจะลดลง “จะไปเสี่ยงเติม E20 หรือ E85 ทำไม” ดูตอนปี 2551 ที่เราออกสตาร์ททำโครงการโปรโมท E20 หรือ E85 กันใหญ่โต ตอนนั้นราคาน้ำมันตลาดโลกไตรมาสแรกของ 2551 ไปทางสูงมากเป็นประวัติการณ์ ราคาน้ำมันดิบดูไบเฉลี่ยอยู่ที่ 93.67 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล น้ำมันดิบเวสต์เท็กซัสอยู่ที่ 99.74 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล แต่พอขึ้นไปสูงได้ไม่นานมาถึงไตรมาส 3 ปี 2551 ราคาน้ำมันก็กลับลดฮวบต่อเนื่องมาในไตรมาส 4 จนราคาลดลงมาต่ำสุดในรอบ 3 ปี
เทียบราคาในตอนนี้ ณ วันที่ 10 พ.ย.2569 ราคาน้ำมันดิบดูไบ 91.71 ส่วน WTI 86.92 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ส่วนเบรนท์ 93.44 ดอลลาร์ เรียกว่าราคาตลาดโลกตอนนี้ยังต่ำกว่าปี 2551 ด้วยซ้ำไป เรียกว่าวิกฤติแต่ก็ไม่เท่าที่ผ่านมา แปลว่ายังกัดฟันเติมน้ำมันชนิดราคาสูงได้ ขอไม่เสี่ยง “ขอรักษาสภาพรถให้ดีที่สุด” ซี่งเป็นเรื่องปกติของบ้านเรา ที่คนส่วนใหญ่จะใช้รถเป็นสิบปีกว่าจะให้ปลดระวาง หากจะให้เขารับความเสี่ยง นั่นหมายถึงมาตรการรองรับความเสียหายน่าจะต้องจัดมาให้หนัก คู่กันกับราคา เพื่อให้เขามั่นใจว่าความเสี่ยงที่อาจได้รับมีคนดูแล
การจะเข็นแก๊สโซฮอล์ E20 รัฐต้องสื่อสารกับประชาชนอย่างต่อเนื่องตรงไปตรงมา เช่น ประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิงจะลดลงสัดส่วนเท่าไหร่ เป็นข้อมูลในการตัดสินใจนำไปเทียบกับราคาที่ต่ำ และมาตรการส่งเสริมสนับสนุนต้องต่อเนื่องแบบยาวๆ ไม่ว่าราคาน้ำมันตลาดโลกจะเป็นอย่างไร
การวิธีบังคับเติมโดยมีแผนจะให้ E20 เป็นน้ำมันพื้นฐาน และยกเลิกชนิดอื่นอย่างแก๊สโซฮอล์ 95, E10 และ 91 นั้น ยังไม่ควรนำมาใช้ในระยะเวลาอันใกล้นี้ ควรออกมาตรการส่งเสริมสนับสนุนที่ช่วยลดความเสี่ยงให้ประชาชนหากเติมน้ำมัน E20 ก่อน และประเมินว่าเป็นอย่างไร
ทั้งควรพิจารณาต้นทุน “เอทานอล” ต้องเหมาะสมด้วย เพราะหากจะบังคับเป็น E20 เอทานอลจะถูกนำมาใส่ 20% ในน้ำมัน ดังนั้นต้องแข่งขันกับ “ฟอสซิล” ได้ จึงจะไปได้ยาว ๆ และอยากให้การส่งเสริมครั้งนี้ ถึงมือเกษตรกรจริง ๆ เกษตรกรผู้ปลูกได้ประโยชน์ ลืมตาอ้าปากได้จากนโยบายนี้ ไม่ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นเกมระหว่าง “โรงงาน” กับ “นักการเมือง”
หากมั่นใจว่า E20 เกษตรกรได้ประโยชน์ ผู้ใช้รถได้ประโยชน์ ผลประโยชน์ตกอยู่กับประเทศ ทางนี้มาถูกต้องแล้ว ไปต่อได้ยาว ๆ ก็ต้องไม่แผ่ว นโยบายต้องไม่เปลี่ยนไปเปลี่ยนมา และ ควรนำเรื่อง E85 มาถอดบทเรียนอย่างจริงจัง ไม่ปล่อยให้ผ่าน ๆ ไป
…ความเชื่อมั่นเกิดจากความมั่นใจว่า สิ่งที่รัฐบาลออกนโยบายมานั้น จะส่งผลดีมาถึงประชาชน ไม่มีการสอดไส้ พร้อมดูแลหากมีผลกระทบ และทำจริงให้เห็นตามที่บอก ว่า “ผลดี” ตกกับ “คนในประเทศ” อย่างไร “ประชาชน” ถึงจะให้ความร่วมมือ
………………………………
คอลัมน์ : เข็มทิศพลังงาน
โดย…“ศรัญญา ทองทับ”
สนับสนุนคอลัมน์ โดย…บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จํากัด (มหาชน)
