วิกฤติพลังงานครั้งนี้รุนแรง และทอดเวลานาน เกิดกระแสตื่นตัวไปทั่วโลก เพื่อลดการพึ่งพาฟอสซิลอย่างจริงจัง ทั้งในระดับครัวเรือน อุตสาหกรรม และประเทศ ในอุตสาหกรรม “พลาสติก” ก็เช่นกันที่กำลังหันทิศไปใช้วัตถุดิบทางเลือกมากขึ้นจากเดิมผลิตจากน้ำมันหรือก๊าซธรรมชาติเพียงอย่างเดียว แต่การจะไปใช้วัตถุดิบอื่นแทนนั้นก็ต้องเป็นทางที่ยั่งยืนด้วย เพื่อตอบโจทย์ Net Zero ในระยะยาวไปพร้อมกัน ทั้งทำให้ผู้บริโภคมีพลาสติกที่ผลิตจากวัตถุดิบที่ไม่ใช่น้ำมันหรือก๊าซฯ อย่างต่อเนื่องไม่สะดุด
แล้วอะไรจะมาแทนฟอสซิลในอุตสาหกรรมพลาสติกได้ หลายคนดูแล้วอาจมองไม่เห็นทาง แต่ใครจะรู้ว่าเป็นไปได้แล้วในตอนนี้ เมื่อมีวัตถุดิบที่สามารถนำมาผลิตเป็นพลาสติกชนิดใหม่ช่วยตอบโจทย์การผลิตในระดับอุตสาหกรรมได้ด้วย นั่นคือ “พลาสติกรีไซเคิล” (Recycled Plastics) และ “พลาสติกชีวภาพ” หรือ “ไบโอพลาสติก” (Bio-plastics) ที่ผลิตจากวัตถุดิบทางการเกษตร เช่น อ้อย
สำหรับ “พลาสติกรีไซเคิล” ที่นิยมใช้งานกัน 2 ประเภทด้วยกัน เป็นเม็ดพลาสติก “rPET” และเม็ดพลาสติก “rHDPE” ซึ่งเปลี่ยนพลาสติกใช้แล้วให้กลับมาเป็นเม็ดพลาสติกสามารถผลิตในได้ในคุณภาพสูงจนถึงระดับ Food Grade นำไปใช้ในบรรจุภัณฑ์และสินค้าอุปโภคบริโภค ช่วยลดการใช้วัตถุดิบใหม่จากฟอสซิลได้ 100% ตอบโจทย์แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เป็นผลต่อเนื่องให้พลาสติกรีไซเคิลได้พัฒนาระบบครอบคลุมตลอดทั้งห่วงโซ่คุณค่า ตั้งแต่การรวบรวมพลาสติกใช้แล้วผ่านเครือข่ายพันธมิตรและแพลตฟอร์ม สู่กระบวนการคัดแยกและทำความสะอาด เพื่อให้ได้วัตถุดิบที่มีคุณภาพเหมาะสม ก่อนเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล และแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิลคุณภาพสูง ส่งต่อกลับไปยังภาคอุตสาหกรรม พร้อมสำหรับการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตสินค้าใหม่
การสร้างคุณค่าจากพลาสติกใช้แล้ว จึงไม่ใช่แค่แนวคิดที่เป็นไปไม่ได้ในเชิงอุตสาหกรรมอีกต่อไป ขณะเดียวกันผู้บริโภคทุกคนมีส่วนสำคัญที่จะผลักดันให้พลาสติกรีไซเคิลไปต่อได้ในระยะยาว เพียงคัดแยกขยะจากบ้านถือเป็นภารกิจเล็ก ๆ แต่ได้ผลยิ่งใหญ่ในการดึงคุณค่าของพลาสติกใช้แล้วให้เข้ามาสู่วงจรของเศรษฐกิจหมุนเวียน ขณะเดียวกันผู้บริโภคยังมีอีกบทบาทเป็นอีกแรงสนับสนุนสินค้าที่ผลิตจากพลาสติกรีไซเคิลให้เกิดได้ อาทิ เสื้อผ้าข้าวของเครื่องใช้ที่ผลิตจากขวดพลาสติกรีไซเคิล ซึ่งปัจจุบันมีการออกแบบอย่างสร้างสรรค์น่าใช้
ส่วนของ “ไบโอพลาสติก” เป็นอีกประเภทของพลาสติกที่ลดการใช้ฟอสซิล และช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเช่นกัน สามารถผลิตจากวัตถุดิบทางการเกษตรได้หลากหลาย และเป็นพลาสติกที่ใช้งานได้อย่างดีไม่ต่างจากพลาสติกที่ผลิตจากน้ำมัน ไบโอพลาสติกนำมาเป็นวัตถุดิบต้นทางของบรรจุภัณฑ์อาหาร อาทิ ถุงชา แคปซูลกาแฟ หรือเส้นใยที่นำมาใช้ผลิตผ้าอ้อม ผ้าเช็ดทำความสะอาด หน้ากากอนามัย อุปกรณ์ใช้ภายในบ้าน รวมถึงเส้นใยที่ใช้ในงานพิมพ์ชิ้นงานสามมิติ เป็นต้น
ในบรรดา ไบโอพลาสติก ประเภทต่าง ๆ นั้น PLA (Polylactic Acid) ถือเป็นวัสดุที่ได้รับความสนใจอย่างต่อเนื่อง เพราะสามารถผลิตจากทรัพยากรหมุนเวียนจากพืชได้หลายชนิดไม่ว่าจะเป็น อ้อย ข้าวโพด และมันสำปะหลัง เป็นไบโอพลาสติกที่สามารถย่อยสลายได้ในสภาวะที่เหมาะสม และสามารถต่อยอดสู่การใช้งานในระดับอุตสาหกรรมได้จริง PLA จึงไม่ใช่แค่ “วัสดุทางเลือก” แต่เป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนผ่านของอุตสาหกรรมได้อย่างดี และไม่น่าเชื่อว่า อีกไม่นานสายพานการผลิต PLA ของผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดในโลกกำลังจะเริ่มต้นขึ้นแล้วในประเทศไทย ที่ซึ่งจะช่วยสร้างประโยชน์ในหลายด้านด้วยกัน ทั้งเป็นไบโอพลาสติกสำเร็จรูปที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับภาคเกษตรกรรมไทย และสามารถเชื่อมโยงสู่การใช้งานในอุตสาหกรรมอื่น ๆ ด้วย
เมื่อไทยเป็น ศูนย์กลางการผลิตไบโอพลาสติก และมีการผลิต พลาสติกรีไซเคิลเชิงอุตสาหกรรม ก็ต้องถือว่า วงล้อของอุตสาหกรรมวัสดุชีวภาพได้เคลื่อนออกจากจุดสตาร์ทแล้ว เกิดการผลิต “ผลิตภัณฑ์รักษ์โลก” ออกสู่ตลาดอย่างจริงจัง เหลือเพียงแรงสนับสนุนจากผู้บริโภคที่จะทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดการใช้ฟอสซิล และลดผลกระทบสิ่งแวดล้อมไปต่อได้ในระยะยาว
…………..
รายงานพิเศษ : ศรัญญา ทองทับ
