ในที่สุด…โครงการรถไฟเชื่อม 3 สนามบิน (ดอนเมือง-สุวรรณภูมิ-อู่ตะเภา) มูลค่า 224,544 ล้านบาท ระยะทาง 220 กม. ก็สิ้นสุดทางเลื่อน!
หลังเอกชนคู่สัญญา อย่าง บริษัท เอเชีย เอราวัน จำกัด ภายใต้การดำเนินงานของ เครือซีพี ได้ร่อนหนังสือด่วนที่สุดถึงการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) เมื่อวันที่ 6 ก.ค.ที่ผ่านมา เพื่อขอใช้สิทธิ์ “สิ้นสุดสัญญาร่วมลงทุน” ต้องยอมรับว่าโครงการนี้ยื้อยุดฉุดกระชากลากถูมานานหลายปี แต่…สุดท้ายบทสรุปของอภิมหาโปรเจกต์ที่เป็นดั่ง “หัวเจาะ” สำคัญของเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (อีอีซี) ก็ต้องมาถึงทางตันอย่างเป็นทางการ
การขยับตัวของเอกชนในครั้งนี้ ทำให้คณะกรรมการรฟท.ต้องเปิดประชุมด่วนเพื่อรับทราบสถานการณ์ และเตรียมชงเรื่องเข้าสู่ที่ประชุมคณะกรรมการอีอีซี และครม. เพื่อชี้ชะตากรรมของโครงการนี้ต่อไป
ณ เวลานี้กระแสสังคมต่างสงสัยว่า ข้อเท็จจริงแล้ว การล่มสลายของดีลยักษ์ระดับแสนล้านครั้งนี้ มีสาเหตุ มีเบื้องลึก เบื้องหลังอย่างไรกันแน่
หากกางสัญญาร่วมลงทุนออกมาดู จะพบว่าเหตุแห่งการสิ้นสุดสัญญา ได้ระบุไว้ชัดเจนใน 3เงื่อนไขหลัก คือ กรณีที่ 1.รฟท.ส่งมอบพื้นที่โครงการไม่ได้ 2.ส่งมอบพื้นที่สนับสนุนบริการหรือ TOD (มักกะสันและศรีราชา) ไม่ได้ และ 3.เอกชนไม่ได้รับบัตรส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ)
ในข้อเท็จจริง …รฟท. ได้เคลียร์พื้นที่และส่งมอบทั้งทางวิ่งและพื้นที่ TOD เรียบร้อยแล้ว แต่ “จุดตาย” กลับอยู่ที่บัตรส่งเสริมหรือบีโอไอ ซึ่งเอกชนไม่สามารถดำเนินการตามเงื่อนไขจนได้รับบัตรได้
แม้ที่ผ่านมาจะมีการเจราจาขอยอมสละสิทธิ์เงื่อนไขบีโอไอ เพื่อแลกกับการขอแก้ไขสัญญาปรับรูปแบบเป็น “สร้างไปจ่ายไป” เพื่อพยุงสภาพคล่อง
แต่! เมื่อกลไกของรัฐไม่สามารถแก้ไขสัญญาให้ตามที่ร้องขอได้ในท้ายที่สุด ฝั่งเอกชนจึงหันกลับมาใช้สิทธิ์สิ้นสุดสัญญาในประเด็นการออกบัตรบีโอไอไม่ได้ … จนนำมาสู่การเจรจาเพื่อแยกทางกันในที่สุด
ผลกระทบของการ “ทิ้งสมอ” ครั้งนี้ ไม่ได้หยุดอยู่แค่รถไฟสายตะวันออก แต่กำลังลามเป็นโดมิโนไปยังโครงการอื่น โดยเฉพาะโครงสร้างทับซ้อนกับโครงการรถไฟไทย-จีน สัญญา 4-1 (ช่วงบางซื่อ-ดอนเมือง) ซึ่งเดิมทีกลุ่ม ซี.พี. ต้องเป็นผู้ก่อสร้าง
ล่าสุด…เอกชนยืนยันชัดเจนแล้วว่า “ไม่สามารถสร้างให้ได้” ทำให้ รฟท.ต้องแบกรับภาระ ดึงงานส่วนนี้กลับมา สรุปรายละเอียดเพื่อขออนุมัติจาก ครม. เพื่อนำมาก่อสร้างเอง
นั่น…หมายถึงกรอบเวลาและงบประมาณของรัฐที่ต้องขยับเพิ่มขึ้นอย่างเลี่ยงไม่ได้!
ที่น่ากังวลและใกล้ตัวคนเมืองมากที่สุดคือ “ระเบิดเวลาแอร์พอร์ตเรลลิงก์” เนื่องจากเอ็มโอยูการเดินรถไฟฟ้าระหว่าง รฟท. กับ เอเชีย เอราวัน กำลังจะ สิ้นสุดลงในวันที่ 30 ก.ย.นี้
ด้วยเวลาที่เหลืออีกเพียงไม่กี่เดือนทำให้ รฟท. ต้องเร่งหาข้อสรุปอย่างเร่งด่วนร่วมกับคณะกรรมการกำกับโครงการฯ เพื่อไม่ให้การเดินรถแอร์พอร์ตลิงก์ต้องสะดุดหยุดลง จนกระทบต่อผู้โดยสารนับแสนคนต่อวัน
ปฎิเสธไม่ได้ เมื่ออภิมหาโปรเจกต์ล่มสลาย สิ่งที่ตามมาก็คือ…ความสูญเสียเชิงยุทธศาสตร์ที่ยากจะประเมินค่าเป็นตัวเงินได้ในทันที
ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของ วิกฤติความเชื่อมั่นและการสูญเสียโอกาสทองของประเทศ หรือ Opportunity Cost เพราะ ไฮสปีด 3 สนามบิน คือ หน้าตาและหัวใจหลักในการดึงดูดเงินลงทุนจากต่างชาติ เข้าสู่พื้นที่อีอีซีโดยตรง
เมื่อโครงการพังพาบ ก็เป็นการส่งสัญญาณเชิงลบไปยังนักลงทุนทั่วโลกว่า ดีลขนาดใหญ่ในไทยมีความเสี่ยงสูงเชิงโครงสร้างและกฎหมาย
ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนกำลังเร่งสปีดพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างก้าวกระโดด ส่วนไทยกลับต้องมานั่งนับหนึ่งใหม่ ซึ่งเป็นการสูญเสียโอกาสทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล
หรือแม้จะเป็นเรื่องของเงินภาษีประชาชนและต้นทุนที่จมหาย เพราะตลอด 8 ปีที่ผ่านมา รัฐบาลได้จ่ายงบประมาณไปมหาศาล ทั้งค่าเวนคืนที่ดิน ค่ารื้อย้ายสาธารณูปโภค และค่าบริหารจัดการระบบต่าง ๆ
รวมไปถึงเรื่องของการฝันค้าง ที่จะยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทย ที่ตั้งตารอคอยระบบคมนาคมที่เชื่อมต่ออย่างไร้รอยต่อระหว่างเมืองหลวงและเมืองอุตสาหกรรมฝั่งตะวันออก ต้องกลับไปเผชิญกับการเดินทางรูปแบบเดิม ๆ
แผนการพัฒนาพื้นที่รอบสถานี (TOD) มักกะสันและศรีราชา ที่เคยถูกวางตัวให้เป็น “สมาร์ทซิตี้” และศูนย์กลางธุรกิจแห่งใหม่เพื่อสร้างงานสร้างอาชีพให้คนไทย ก็ต้องถูกแช่แข็งและกลายสภาพเป็นพื้นที่รกร้างต่อไป
บทเรียนราคาแสนล้านนี้ ก็ต้องจับตาดูว่ารัฐบาลจะเลือกอะไร? ระหว่างการพยายามปรับเงื่อนไขเพื่อเยียวยาและดันโครงการต่อ หรือยอมหักดิบ “ล้างกระดาน” แล้วเปิดประมูลใหม่ทั้งหมด
ไม่ว่าจะเลือกทางไหน ประเทศไทยและคนไทยก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า… เราได้ร่วมกันจ่ายราคาค่า “สูญเสียโอกาส” ครั้งใหญ่ที่สุดไปเรียบร้อยแล้ว!
…………………………
คอลัมน์ : EC Focus by Virgo
