รองนายกฯ และ รมว.ต่างประเทศ สรุปภารกิจเยือนเมียนมาตามที่นายกฯ อนุทิน มอบหมาย เห็นพ้องตั้งคณะทำงานชายแดนเร่งด่วน ปราบแก๊งสแกมเมอร์ หนุนใช้เงินบาทค้าชายแดน เดินหน้าเจรจาสัมปทานก๊าซธรรมชาติ และเตรียมดึงจีนร่วมหนุนตั้งแล็บตรวจคุณภาพน้ำที่ ม.แม่ฟ้าหลวง
เมื่อวันที่ 12 พ.ย.2569 นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เปิดเผยระหว่างเยือนสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา โดยระบุว่า การเยือนครั้งนี้เป็นไปตามที่นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย มอบหมาย เพื่อหารือสถานการณ์ชายแดนที่ปฏิบัติการทางทหารของเมียนมาส่งผลกระทบต่อประเทศไทย รวมถึงปัญหามลพิษในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ ภายหลังนายมิน ออง ไลง์ ประธานาธิบดีเมียนมา เดินทางเยือนประเทศไทย
นอกจากนี้ ยังมีการหารือถึงแนวทางส่งเสริมการค้าและการลงทุน เนื่องจากภาคเอกชนไทยสนใจขยายธุรกิจในเมียนมา จึงต้องการหารือเพื่อหาแนวทางแก้ไขอุปสรรคที่ยังมีอยู่ พร้อมพูดคุยถึงสถานการณ์ภายในเมียนมา ซึ่งไทยมีนโยบายสนับสนุนให้เมียนมากลับมามีปฏิสัมพันธ์กับอาเซียนอีกครั้ง โดยฝ่ายเมียนมาจำเป็นต้องแสดงท่าทีตอบสนองต่อข้อกังวลของอาเซียนด้วย
สำหรับสถานการณ์ชายแดน โดยเฉพาะปฏิบัติการทางทหารทั้งภาคพื้นดินและทางอากาศของเมียนมาที่ส่งผลกระทบต่อฝั่งไทย ทำให้เกิดความเสียหายและมีคนไทยได้รับบาดเจ็บนั้น ประธานาธิบดีเมียนมา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้แสดงความเสียใจต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น พร้อมแสดงความพร้อมกำหนดมาตรการป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์ลักษณะนี้ซ้ำอีก
ทั้งสองฝ่ายจึงเห็นพ้องให้จัดประชุมคณะกรรมการชายแดนส่วนภูมิภาค หรือ RBC ไทย-เมียนมา สมัยพิเศษ เพื่อหารือและกำหนดมาตรการป้องกันร่วมกัน เนื่องจากที่ผ่านมาแม้จะมีการประสานงานในระดับพื้นที่อยู่แล้ว แต่การประชุมตามกลไกปกติจะจัดขึ้นปีละครั้ง จึงเห็นว่าควรเร่งหารือเป็นกรณีพิเศษ นอกจากนี้ นายสีหศักดิ์ยังเปิดเผยผลการหารือกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมเมียนมา โดยทั้งสองฝ่ายเห็นควรจัดตั้งคณะทำงานร่วมเพิ่มเติม เพื่อให้การประสานงานด้านชายแดนมีความใกล้ชิดและตอบสนองต่อสถานการณ์ได้ทันท่วงที
ส่วนปัญหามลพิษในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย นายสีหศักดิ์ระบุว่า ฝ่ายเมียนมาแสดงความพร้อมที่จะร่วมมือแก้ไข โดยทั้งสองประเทศมีคณะทำงานด้านการพัฒนาคุณภาพน้ำอยู่แล้ว เดิมมีกำหนดประชุมในช่วงสิ้นเดือนพฤศจิกายน แต่ฝ่ายไทยเห็นว่าเป็นเรื่องเร่งด่วน จึงเสนอให้เลื่อนการประชุมเร็วขึ้น ซึ่งฝ่ายเมียนมาเสนอวันที่ 25 พฤศจิกายน และไทยจะนำเรื่องไปประสานกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่อไป
ขณะเดียวกัน ทั้งสองฝ่ายยังเห็นตรงกันว่าจะเพิ่มความร่วมมือในการปราบปรามขบวนการออนไลน์สแกมเมอร์ให้ใกล้ชิดยิ่งขึ้น เนื่องจากแม้จะมีการเดินหน้าปราบปรามอย่างต่อเนื่อง แต่ขบวนการดังกล่าวยังคงเคลื่อนย้ายสถานที่ตั้งไปยังพื้นที่ใหม่ ทำให้จำเป็นต้องประสานงานระหว่างกันอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
ด้านการค้าชายแดนและการลงทุนของภาคเอกชนไทยในเมียนมา นายสีหศักดิ์กล่าวว่า ได้หยิบยกปัญหาการนำเข้าชิ้นส่วนและวัตถุดิบบางประเภท ซึ่งติดขัดจากขั้นตอนการขอใบอนุญาตที่ใช้เวลานาน หารือกับประธานาธิบดีเมียนมาโดยตรง ซึ่งได้รับปากว่าจะรับไปดำเนินการแก้ไข รวมถึงเสนอแนวทางส่งเสริมการใช้เงินบาทในการค้าระหว่างไทยกับเมียนมา เพราะจะเป็นประโยชน์ต่อทั้งสองฝ่ายและช่วยขยายการค้าระหว่างกัน
สำหรับแนวทางนำเมียนมากลับมามีปฏิสัมพันธ์กับอาเซียน นายสีหศักดิ์กล่าวว่า ฝ่ายเมียนมาได้แสดงความขอบคุณประเทศไทยที่ริเริ่มแนวทางดังกล่าว โดยไทยเห็นว่าเมียนมามีความสำคัญต่ออาเซียน และอาเซียนก็มีความสำคัญต่อเมียนมา ในช่วงเวลาที่ภูมิภาคกำลังเผชิญความท้าทายทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐกิจ ประเทศสมาชิกไม่สามารถรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ ได้โดยลำพัง เมียนมาจึงควรพยายามกลับเข้าสู่ความร่วมมือในระดับภูมิภาค พร้อมตอบสนองต่อข้อกังวลของอาเซียนและประชาคมโลก
นายสีหศักดิ์ย้ำว่า ประเทศไทยไม่สามารถเข้าไปแก้ไขปัญหาภายในเมียนมาได้ เพราะเป็นหน้าที่ที่เมียนมาต้องดำเนินการเอง แต่ไทยมีความปรารถนาดีและต้องการเห็นกระบวนการสันติภาพเดินหน้าต่อไป หากเมียนมามีพัฒนาการที่ดีขึ้น ก็จะเป็นประโยชน์ต่อการนำข้อมูลไปหารือกับประเทศสมาชิกอาเซียนในการประชุมที่จะมีขึ้นในสัปดาห์หน้า
สำหรับท่าทีของไทยต่อการกลับมามีส่วนร่วมของเมียนมาในอาเซียน นายสีหศักดิ์ระบุว่า ต้องการเห็นเมียนมากลับเข้าร่วมในระดับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเป็นอย่างน้อย เพื่อให้สามารถพูดคุยและสื่อสารกันในระดับนโยบายได้โดยตรง เนื่องจากที่ผ่านมาเมียนมาส่งผู้แทนเข้าร่วมในระดับข้าราชการ ซึ่งอาจไม่สะดวกต่อการหารือประเด็นสำคัญระหว่างรัฐบาล
นอกจากนี้ ไทยยังต้องการเห็นกระบวนการสันติภาพ การปรองดอง และการพูดคุยระหว่างกลุ่มต่าง ๆ ภายในเมียนมา โดยฝ่ายเมียนมาได้แจ้งถึงความพยายามพูดคุยกับกลุ่มต่าง ๆ พร้อมแสดงความพร้อมหากประเทศไทยต้องการเข้ามามีบทบาทเป็นผู้อำนวยความสะดวกให้เกิดการพูดคุยในประเทศไทย โดยเฉพาะกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีความเชื่อมโยงกับพื้นที่ชายแดนไทย เช่น กลุ่มกะเหรี่ยง KNU และ KNPP อย่างไรก็ตาม ยังต้องมีการประสานรายละเอียดและหารือแนวทางร่วมกันต่อไป
ส่วนกรณีแรงงานเมียนมาในประเทศไทยที่ถูกกำหนดให้ส่งรายได้ร้อยละ 25 กลับไปยังเมียนมา นายสีหศักดิ์กล่าวว่า ฝ่ายเมียนมาชี้แจงว่าเงินดังกล่าวจะส่งกลับไปยังญาติและครอบครัวของแรงงาน ไม่ได้ส่งให้รัฐบาล แต่ยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับความชัดเจนของอัตราแลกเปลี่ยนทางการ ซึ่งอาจทำให้แรงงานได้รับผลกระทบจากส่วนต่างอัตราแลกเปลี่ยน จึงได้ขอให้ฝ่ายเมียนมาช่วยพิจารณาและสร้างความเข้าใจกับแรงงานให้ชัดเจน
โดยประธานาธิบดีมิน ออง ไลง์ ระบุว่าจะหารือกับกระทรวงแรงงานและธนาคารกลางของเมียนมาเพื่อหาแนวทางดำเนินการ นายสีหศักดิ์กล่าวว่า แม้เรื่องดังกล่าวจะไม่ใช่ประเด็นโดยตรงของไทย แต่ส่งผลกระทบต่อการบริหารจัดการแรงงานต่างด้าว หากแรงงานไม่ยอมรับมาตรการดังกล่าว อาจเกิดปัญหาในการต่ออายุหนังสือเดินทางและเสี่ยงกลายเป็นแรงงานผิดกฎหมาย ซึ่งไทยต้องการให้แรงงานต่างด้าวอยู่ในระบบที่ถูกต้อง เพื่อให้ได้รับสิทธิและความคุ้มครองเช่นเดียวกับแรงงานไทย
ขณะที่ความมั่นคงทางพลังงานถือเป็นอีกประเด็นสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ เนื่องจากเมียนมาเป็นแหล่งก๊าซธรรมชาติที่สำคัญของไทย โดยขณะนี้บริษัทพลังงานของไทยอยู่ระหว่างกระบวนการเจรจาเกี่ยวกับแหล่งก๊าซอีกแห่งหนึ่งและใกล้บรรลุข้อตกลง ไทยต้องการเข้าไปมีส่วนร่วมในสัมปทานและการผลิต ไม่ใช่เพียงการซื้อก๊าซเท่านั้น ซึ่งได้ขอให้รัฐบาลเมียนมาสนับสนุน และฝ่ายเมียนมาแสดงความยินดี
นายสีหศักดิ์ยังกล่าวถึงความร่วมมือกับจีนในการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำว่า ไทยได้หยิบยกประเด็นดังกล่าวหารือกับจีนมาแล้วหลายครั้ง รวมถึงระหว่างการเดินทางเยือนกรุงปักกิ่งของนายกรัฐมนตรี และในวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 นายกรัฐมนตรีจีนมีกำหนดเดินทางเยือนไทย ซึ่งจะมีการหารือถึงการสนับสนุนด้านวิชาการและเทคนิค โดยเฉพาะการจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจสอบคุณภาพน้ำที่มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ซึ่งจีนจะเข้ามามีส่วนร่วมสนับสนุน
ส่วนกรณีมีรายงานว่าประธานอาเซียนไม่เปิดโอกาสให้ผู้นำระดับสูงของเมียนมาเข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียน นายสีหศักดิ์กล่าวว่า ตามมติผู้นำอาเซียนภายหลังเกิดเหตุการณ์ในเมียนมาเมื่อ 5 ปีก่อน มีการจำกัดการเข้าร่วมประชุมในระดับผู้นำและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ขณะที่รัฐมนตรีระดับอื่นยังสามารถเข้าร่วมได้ อย่างไรก็ตาม ไทยเห็นว่าการเชิญรัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมากลับมาร่วมประชุมในระดับรัฐมนตรีจะเป็นก้าวแรกของการฟื้นฟูความสัมพันธ์และการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกัน
สำหรับกรณีที่บางฝ่ายไม่เห็นด้วยกับแนวทางของไทย นายสีหศักดิ์ระบุว่า เป็นความเห็นที่ต้องนำมาหารือและประเมินร่วมกันว่าแนวทางใดเป็นประโยชน์ต่ออาเซียน โดยไม่ใช่เรื่องที่ประเทศไทยจะตัดสินใจแทนสมาชิกประเทศอื่น แต่ต้องพิจารณาภายใต้ฉันทามติร่วมกัน ซึ่งไทยหวังว่าจะสามารถหาข้อสรุปในการนำเมียนมากลับมามีส่วนร่วมกับอาเซียนได้ โดยต้องดำเนินการอย่างค่อยเป็นค่อยไป
