“Sustainable Water Stewardship” การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน

- Advertisement -

11 กรกฎาคม 2569

Sustainable Water Stewardship & Energy Transition

“…..การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน ต้องการการเปลี่ยนมุมมองจากการมอง น้ำเป็นเพียงสินค้าโภคภัณฑ์ มาเป็นการมอง น้ำในฐานะบริการของระบบนิเวศ ที่มีอยู่อย่างจำกัด และต้องใช้ประโยชน์ร่วมกัน ..”

การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship หรือ การจัดการน้ำอย่างชาญฉลาด Smart Water Stewardship นั้น ก้าวไปไกลกว่าการอนุรักษ์อย่างง่าย ๆ Simple Conservation .. พวกมันหมายถึง การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ Managing Water Resources ในแบบที่เป็นธรรมทางสังคม Socially Equitable, ยั่งยืนต่อสิ่งแวดล้อม Environmentally Sustainable และเป็นประโยชน์ทางเศรษฐกิจ Economically Beneficial .. การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ต้องการการเปลี่ยนมุมมองจากการมอง “น้ำเป็นเพียงสินค้าโภคภัณฑ์ Water as a Commodity” มาเป็นการมอง “น้ำในฐานะบริการของระบบนิเวศ Water as the Ecosystem Service” ที่มีอยู่อย่างจำกัด และต้องใช้ประโยชน์ร่วมกัน ..

ในปี 2569 การสนทนาระดับโลกเกี่ยวกับความยั่งยืน Global Dialogue on Sustainability ได้ตระหนักว่า การเปลี่ยนผ่านพลังงาน Energy Transition จะเป็นไปไม่ได้หากปราศจากการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship .. ความสัมพันธ์นี้ ซึ่งมักเรียกว่า ความเชื่อมโยงระหว่างน้ำ และพลังงาน Water-Energy Nexus เน้นย้ำว่า น้ำ Water : H₂O คือ “เชื้อเพลิงหลัก Primary Fuel” สำหรับการลดการปล่อยคาร์บอน Decarbonization ในขณะที่พลังงาน Energy คือ ต้นทุนที่ใหญ่ที่สุดในการบริหารจัดการน้ำ Largest Cost in Water Management ..

Why Water is Critical to the Energy Transition | Credit : Worley Consulting

การจัดหาพลังงานขึ้นอยู่กับน้ำ Energy Supply Depends on Water ในขณะที่ การจัดหาแหล่งน้ำ น้ำดื่ม น้ำประปา รวมทั้งน้ำสะอาดเพื่อการเกษตร อุตสาหกรรม และการอุปโภคบริโภคนั้น ขึ้นอยู่กับพลังงาน Water Supply Depends on Energy ไปพร้อมด้วยเช่นกัน .. สัมพันธภาพ กับการพึ่งพาซึ่งกัน และกันของทรัพยากรน้ำ Water : H₂O และพลังงาน Energy คาดว่าจะเข้มข้นขึ้นในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าจากนี้ไป โดยส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อความมั่นคงทางพลังงาน และน้ำ Energy & Water Security .. จนถึงวันนี้ ทั้งทรัพยากรพลังงาน และทรัพยากรน้ำ Energy & Water Resources กำลังเผชิญความท้าทายกับความต้องการ และข้อจำกัดต่าง ๆ ที่เพิ่มขึ้นในหลายภูมิภาคทั่วโลก เนื่องจากการเติบโตทางเศรษฐกิจ Economic Growth และการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากร Population Growth รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ Climate Change ..

การบำบัดน้ำ และน้ำเสีย Water & Wastewater Treatment ก็เช่นกัน พวกมันอยู่ระหว่างการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ และกำลังได้รับการให้ความสำคัญไปทั่วโลกมาพร้อมด้วย .. น้ำ Water : H₂O คือสินค้าโภคภัณฑ์ที่หายากมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศยากจน .. ปัญหาน้ำสะอาดมีปริมาณไม่เพียงพอ กับปัญหาคอขวดเริ่มรุนแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากความต้องการที่เพิ่มขึ้นในภาคอุตสาหกรรม Industry, เกษตรกรรม Agriculture และการผลิตพลังงาน Energy Generation .. แม้ว่าปัญหาต่าง ๆ เช่น การขาดแคลนน้ำ Water Scarcity มีความเกี่ยวข้องอย่างจำกัดในบางประเทศ แต่แนวทางอนุรักษ์น้ำอย่างมีความรับผิดชอบ และประหยัดทรัพยากร ถือเป็นประเด็นสำคัญสำหรับอนาคต .. ดังนั้น การบำบัดน้ำ และน้ำเสีย Water & Wastewater Treatment จึงมีบทบาทสำคัญยิ่งในเรื่องของความพร้อมใช้งานของน้ำ Water : H₂O Availability ..

ปัจจุบัน น้ำเสียทั่วโลก Wastewater Worldwide อย่างน้อยประมาณ 80% ยังคงมิได้ผ่านการบำบัด แม้ว่าในหลายกรณีการบำบัดน้ำเสียจะเป็นไปได้ในทางเทคนิค .. ในระยะยาว การบำบัดน้ำเสีย Wastewater Treatment ด้วยเทคโนโลยีล่าสุด จะกลายเป็นส่วนสำคัญ และมีศักยภาพอย่างมากในการลดระดับการใช้น้ำในภาคอุตสาหกรรม Water Use in the Industrial Sector ได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเทคโนโลยีบำบัดน้ำเสียล่าสุด Latest Wastewater Treatment Technologies นั้น มุ่งเน้นประสิทธิภาพสูง ความยั่งยืน และการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ Water Reuse เช่น Membrane Bioreactor : MBR Technology ที่ผสมผสานกระบวนการทางชีวภาพ ด้วยการใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายของเสีย และการกรองเมมเบรน Membrane Filtration เพื่อให้ได้มาซึ่งน้ำคุณภาพสูง .. นอกจากนั้น ยังมีเทคโนโลยีบำบัดน้ำเสียขั้นสูง Micro Bubble Dissolved Air Flotation : MBDAF^® ที่ใช้ฟองอากาศขนาดเล็กละเอียดระดับไมโคร Micro Bubble เพื่อแยกน้ำมัน ไขมัน ของแข็งแขวนลอยออกจากน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง ควบคู่กับการใช้โอโซน Ozone : O₃ เพื่อกำจัดไขมัน และสารอินทรีย์ ได้มากกว่า 90% ตลอดจนการประยุกต์ใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์อัจฉริยะ AI & Digital Systems ที่ประหยัดพลังงาน สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน Circular Economy มาพร้อมด้วย เป็นต้น ..

ในเวลาเดียวกัน การบำบัดน้ำ และน้ำเสีย Water & Wastewater Treatment ยังเกี่ยวข้อง และให้ความสำคัญกับ “ประสิทธิภาพการใช้พลังงาน Energy Efficiency” โดยเฉพาะในประเทอุตสาหกรรม .. โรงงานบำบัดน้ำเสีย Waste Water Treatment Plants ถือเป็นความสิ้นเปลืองพลังงานอย่างแท้จริง เนื่องจากเป็นกระบวนการที่ใช้พลังงานมากในถังเติมอากาศ .. เมื่อเทียบกับภูมิหลังของเป้าหมายการปกป้องสภาพภูมิอากาศที่ทะเยอทะยาน Ambitious Climate Protection Goals และราคาพลังงานที่สูงขึ้น Rising Energy Prices แล้ว ชี้ให้เห็นชัดเจนว่า ประสิทธิภาพการใช้พลังงานในการบำบัดน้ำ Energy Efficiency in Water Treatment ซึ่งหมายถึง การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ได้กลายเป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญที่มิใช่เพียงแค่เรื่องของการประหยัดน้ำเท่านั้น แต่เป็นกลยุทธ์สำคัญ Key Strategies ที่ประเทศ องค์กร และชุมชนทั่วโลก กำลังให้ความสำคัญ เพื่อความอยู่รอดทางธุรกิจ และสิ่งแวดล้อมสำหรับอนาคตที่ยั่งยืน Sustainable Future จากนี้ไป ..

Energy and Water / How to Handle Wastewater Treatment and Disposal | Credit : Evreka

ประเด็นสำคัญที่สุดอีกประการหนึ่งสำหรับอนาคตในด้านการบำบัดน้ำเสีย Wastewater Treatment Future คือ “การผลิตพลังงานจากน้ำเสีย Generation of Energy from Waste Water” .. น้ำเสียทุกลูกบาศก์เมตร Every Cubic Meter of Waste Water มีพลังงาน 4 เท่าของปริมาณที่ใช้ในการทำให้น้ำบริสุทธิ์ .. ดังนั้น จากมุมมองทางทฤษฎีล้วน ๆ โรงงานบำบัดน้ำเสีย Wastewater Treatment Plants จึงสามารถผลิตพลังงานได้มากกว่าที่พวกมันใช้ .. หลักการเบื้องหลังแนวคิดนี้นั้น เรียบง่าย โดยทั่วไปแล้ว ของแข็งที่มีอยู่ในน้ำเสีย เช่น สิ่งปฏิกูล Excrement, กระดาษชำระ Toilet Paper หรืออนุภาคอื่น ๆ Other Particulates คือ วัตถุดิบ Raw Materials ที่สามารถนำไปใช้ในโรงงานก๊าซชีวภาพ Biogas Plants และนำเชื้อเพลิงชีวภาพที่ผลิตขึ้นได้นี้ไปใช้เพื่อผลิตกำลังไฟฟ้า และความร้อนได้ .. เทคโนโลยีสำหรับกระบวนการเหล่านี้ ได้ถูกนำไปประยุกต์ใช้อย่างประสบความสำเร็จแล้ว และยังมีพื้นที่สำหรับการเติบโตอีกมาก .. ด้วยเหตุนี้ เทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่มุ่งเป้าหมายไปที่การเพิ่มการเผาตะกอนของเสีย Increasing Sludge Incineration จึงอยู่ระหว่างการวิจัย และทดสอบในรูปแบบของกระบวนการต้นแบบ Form of Prototypes ซึ่งให้ผลลัพธ์ที่สามารถคาดหวังผลสัมฤทธิ์ได้อย่างยอดเยี่ยมนอกเหนือไปจากผลผลิตทรัพยากรพลังงาน Energy Resources ที่เป็นก๊าซชีวภาพ Biogas อีกด้วย ..

อย่างไรก็ตาม การจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship เกี่ยวข้องกับการจัดการทรัพยากรน้ำอย่างมีความรับผิดชอบผ่านประสิทธิภาพ Efficiency, การนำกลับมาใช้ใหม่ Reuse และการลดมลพิษ Pollution Reduction เพื่อให้เกิดความสมดุลทางนิเวศวิทยา Ensure Ecological Balance .. พวกมัน เชื่อมโยงเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน Sustainable Development Goals เข้ากับเทคโนโลยีการบำบัดน้ำเสียแบบครบวงจร Closed-Loop Wastewater Treatment Technologies ที่เปลี่ยนขยะของเสียให้เป็นพลังงาน และทรัพยากรที่มีคุณค่า Turn Waste into Valuable Energy & Resources .. แนวทางสำคัญ ได้แก่ การลดการใช้น้ำจืดให้น้อยที่สุด Minimizing Freshwater Withdrawal, การเพิ่มประสิทธิภาพการบำบัดให้สูงสุด Maximizing Treatment Efficiency และการฟื้นฟูน้ำตามธรรมชาติ Restoring Natural Water ..

ทั้งนี้ องค์ประกอบสำคัญของการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Key Components of Sustainable Water Stewardship สรุปเป็นประเด็นสำคัญได้ดังนี้ :-

– แนวทาง 4Rs Approach : อุตสาหกรรม Industries และเมืองต่าง ๆ Cities กำลังนำกรอบแนวคิด “ลดการใช้น้ำ ใช้ซ้ำ รีไซเคิล และเติมเต็ม Reduce, Reuse, Recycle & Replenish” มาใช้เป็นกรอบงาน เพื่อลดการใช้น้ำให้น้อยที่สุด Minimize Water Consumption ..

– การบริหารจัดการ และรักษาความมั่นคงด้านน้ำ Water Stewardship & Security : หมายถึงการดำเนินการ และการจัดการน้ำตามที่กล่าวถึงไว้แล้วในลักษณะที่เป็นธรรมทางสังคม Socially Equitable, ยั่งยืนต่อสิ่งแวดล้อม Environmentally Sustainable และเป็นประโยชน์ทางเศรษฐกิจ Economically Beneficial เพื่อให้มั่นใจได้ว่า ความมั่นคงด้านน้ำ จะได้รับการประกัน และมีน้ำสะอาดใช้ในระยะยาว Long-Term Clean Water Availability ..

– ประสิทธิภาพการดำเนินงาน Operational Efficiency : การใช้เทคโนโลยีล่าสุด Utilizing the Latest Technologies เช่น การกรองด้วยเมมเบรน Membrane Filtration or Membrane Bioreactor : MBR สามารถลดการใช้พลังงานในโรงบำบัดน้ำเสียได้ มากกว่า 50% แต่สามารถกำจัดไขมัน และสารอินทรีย์ ได้มากกว่า 90% เป็นต้น ..

– การฟื้นฟูทรัพยากร Resource Recovery : การเปลี่ยนจากการบำบัดน้ำเสียเพียงอย่างเดียวไปเป็นการบำบัดน้ำเสียในฐานะทรัพยากร Shifting from Just Treating Wastewater to Treating it as a Resource เช่น การเก็บเกี่ยวพลังงานจากอินทรีย์สาร Harvesting Energy from Organic Matter ผ่านกระบวนการย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจน Anaerobic Digestion คือ ประเด็นสำคัญตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน Circular Economy Concept ..

จนถึงปัจจุบัน เทคโนโลยีการบำบัดน้ำ และน้ำเสียอย่างยั่งยืน Sustainable Water & Wastewater Treatment Technologies นั้น มีแนวทางปฏิบัติ วิธีการ และแนวคิดที่เป็นข้อไขหลากหลายที่เป็นไปได้ ประกอบด้วย :-

– วิธีแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติ Nature – Based Solutions : หมายถึง การจัดการน้ำเสีย Wastewater Management หรือการฟื้นฟูแหล่งน้ำ Water Source Restoration โดยใช้กระบวนการทางชีวภาพ Biological Processes และระบบนิเวศตามธรรมชาติ Natural Ecosystems เช่น พืช Plants, จุลินทรีย์ Microorganisms, ดิน Soil และพื้นที่ชุ่มน้ำ Wetlands เพื่อย่อยสลายมลพิษ ดูดซับสารพิษ และกรองน้ำให้สะอาดอย่างยั่งยืน ช่วยลดการใช้พลังงาน และสารเคมี .. ทั้งนี้ ตัวอย่างเช่น ระบบพื้นที่ชุ่มน้ำเทียมที่สร้างขึ้น Constructed Wetlands ใช้พืชพรรณ และดินตามธรรมชาติ Use of Natural Vegetation & Soil ในการบำบัดน้ำเสีย Treat Wastewater นั้น ถือเป็นทางเลือกที่ใช้พลังงานต่ำ Low-Energy Alternatives ซึ่งให้ผลลัพธ์ที่ยอดเยี่ยม ..

– กระบวนการบำบัดขั้นสูง Advanced Treatment Processes : การใช้วิธีทางชีวภาพ Use of Biological Methods เช่น แบคทีเรียแอโรบิก Aerobic Bacteria ในการย่อยสลายอินทรีย์สาร Decompose Organic Matter ควบคู่ไปกับเครื่องปฏิกรณ์ชีวภาพแบบเมมเบรน Membrane Bioreactors : MBR ช่วยปรับปรุงคุณภาพน้ำเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ ..

– การนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ และการหมุนเวียนน้ำ Water Reuse & Circularity : หมายถึง การบำบัดน้ำเสีย หรือน้ำที่ใช้แล้ว ให้ได้มาตรฐานสูงพอเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ในกระบวนการทางอุตสาหกรรม High Standard for Reuse in Industrial Processes, การชลประทานภูมิทัศน์ Landscape Irrigation หรือระบบทำความเย็น Cooling Systems โดยมักเน้นที่ภูมิภาคที่ขาดแคลนน้ำ Focusing on Water-Stressed Regions .. ทั้งนี้ พวกมัน คือ การนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ Water Reuse และการหมุนเวียนน้ำ Water Circularity เช่น น้ำทิ้งจากอุตสาหกรรม, อาคาร และน้ำทิ้งในเมือง Industrial, Building & Urban Wastewater ให้สะอาดเพียงพอ เพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ เช่น การรดน้ำต้นไม้ Watering Plants, ล้างพื้น Cleaning Floors หรือใช้ในระบบหล่อเย็น Cooling Tower เพื่อลดการดึงน้ำดิบจากธรรมชาติ Reduces the Need to Extract Raw Water from Natural Sources, ประหยัดต้นทุน Saving Costs และลดปัญหาสิ่งแวดล้อม Mitigating Environmental Problems ..

– ระบบแบบกระจายศูนย์ Decentralized Systems : ระบบบำบัดน้ำขนาดเล็กรูปแบบกระจายในพื้นที่ Small-Scale, Distributed Wastewater Treatment Systems สามารถช่วยลดมลพิษ Reduce Pollution และจัดการการใช้น้ำในระดับท้องถิ่น Manage Water Usage at Local Levels ได้เป็นอย่างดี .. ทั้งนี้ การบำบัดน้ำเสีย ณ แหล่งกำเนิด On-Site / Cluster เหมาะสำหรับพื้นที่ชุมชนหนาแน่น Densely Populated Areas, ร้านอาหาร Restaurants หรือที่พักอาศัยที่ท่อระบายน้ำรวมเข้าไม่ถึง Residential Areas Where Central Drainage Systems are Inaccessible .. เทคโนโลยีที่นิยม ได้แก่ ถังบำบัดสำเร็จรูป Prefabricated Septic Tanks, ถังเกรอะ-กรองไร้อากาศ Anaerobic Septic Tanks, และพื้นที่ชุ่มน้ำประดิษฐ์ Artificial Wetlands เป็นต้น ..

Energy and Water / Waste to Energy from Wastewater Sludge via Thermochemical Conversion Technologies | Credit : BioMed Central

คาดหมายได้ว่า ประโยชน์ที่ได้รับ และผลกระทบจากการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship และการบำบัดน้ำ และน้ำเสีย Water & Wastewater Treatment ในช่วงของการเปลี่ยนผ่านพลังงานสะอาดสีเขียว Clean & Green Energy Transition สรุปได้ดังนี้ :-

– การดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม Environmental Stewardship : การเพิ่มประสิทธิภาพการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ Enhancing Water Reuse Efficiency และการลดการปล่อยน้ำเสีย Reducing Wastewater Discharge ช่วยปกป้องระบบนิเวศทางน้ำ Protects Aquatic Ecosystems ได้อย่างมีนัยสำคัญ ..

– การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ Climate Resilience : การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Management มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ Critical for Adapting to Climate Change โดยให้ความมั่นคงทางน้ำในภูมิภาค Water Security in Regions ที่มีปัญหาการขาดแคลนน้ำนั้น เพิ่มสูงมากขึ้นได้ ..

– การผลิตพลังงาน Energy Production : โรงบำบัดน้ำเสียขั้นสูง Advanced Water Treatment Plants สามารถผลิตก๊าซชีวภาพ Biogas เช่น ไบโอมีเทน Biomethane : CH₄ จากกากตะกอนน้ำเสีย Sewage Sludge ซึ่งเป็นพลังงานหมุนเวียน Renewable Energy สำหรับการดำเนินงาน และใช้เป็นเชื้อเพลิงประสิทธิภาพสูงในครัวเรือน Households, ภาคการขนส่ง Transportation และภาคอุตสาหกรรมIndustrial Sectors ได้อย่างสะอาด และยั่งยืน ..

– สุขภาพ และความปลอดภัย Health & Safety : การบำบัดที่มีประสิทธิภาพ Effective Treatment สามารถกำจัดสารปนเปื้อน และเชื้อโรคได้ถึง 90% ช่วยปกป้องสุขภาพของประชาชน Protecting Public Health ไปพร้อมด้วย ..

ในปี 2569 การบูรณาการการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Integration of Sustainable Water Stewardship เข้ากับการบำบัดน้ำ และน้ำเสีย Water & Wastewater Treatment : WWT ได้เปลี่ยนจาก “รูปแบบการปฏิบัติตามกฎระเบียบเชิงรับ Reactive Compliance Model” ไปสู่ “กลยุทธ์หมุนเวียนเชิงรุก Proactive, Circular Strategy” .. การบำบัด Treatment ไม่ได้เป็นเพียงแค่ “การทำความสะอาดของเสีย Cleaning Waste” อีกต่อไป แต่เป็น “การฟื้นฟูทรัพยากร Resource Recovery” และสร้างความยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ Climate Resilience ..

การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเปลี่ยนผ่านพลังงาน Energy Transition ที่ประสบความสำเร็จ เนื่องจากน้ำ Water : H₂O คือ ทั้งปัจจัยสำคัญ และทรัพยากรที่จำเป็นสำหรับเทคโนโลยีใหม่ ๆ เช่น ไฮโดรเจนสีเขียว Green Hydrogen : H₂ และการทำความเย็น Cooling .. ในขณะที่พลังงานหมุนเวียน Renewable Energy โดยทั่วไป ช่วยลดความเข้มข้นของน้ำ Reduces Water Intensity และเป็นการนำกลยุทธ์แบบหมุนเวียนที่มีประสิทธิภาพด้านน้ำ Adopting Water-Efficient, Circular Strategies มาใช้ เช่น การรีไซเคิล และการตรวจสอบอัจฉริยะ Recycling & Smart Monitoring ซึ่งถือเป็นสิ่งจำเป็นที่ขาดไม่ได้ ทั้งนี้ เพื่อลดความเสี่ยง Mitigate Risks, สร้างความต่อเนื่องในการดำเนินงาน Ensure Operational Continuity และบรรลุเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ Meet Climate Goals ให้สำเร็จได้ในที่สุดจากนี้ไป ..

ตัวอย่างการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนทั่วโลก Worldwide Examples of Sustainable Water Stewardship ..

ในปี 2569 ทั่วโลก การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ได้เปลี่ยนจาก “ความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กร Corporate Social Responsibility” ไปสู่ “ความจำเป็นเชิงกลยุทธ์หลัก Core Strategic Necessity” .. องค์กรต่าง ๆ กำลังมุ่งไปสู่การสร้างน้ำเชิงบวก Water Positivity หรือการเติมน้ำมากกว่าที่ใช้ไป Replenishing More Water Than They Consume และการดำเนินการร่วมกันภายในลุ่มน้ำที่ใช้ร่วมกัน Collective Action within Shared Watersheds ..

ทั้งนี้ ตัวอย่างชั้นนำของโครงการริเริ่มด้านการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนที่กำลังดำเนินการอยู่ หรือกำลังบรรลุเป้าหมายสำคัญ ในปี 2569 นั้น สรุปได้ดังนี้ :-

1. การสร้างประโยชน์ และฟื้นฟูแหล่งน้ำขององค์กร Corporate Water Positivity & Replenishment : บริษัทยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยี และผู้ผลิตระดับโลก กำลังเป็นผู้นำใน “การเคลื่อนไหวผลกระทบเชิงบวก Net Positive Movement” โดยมุ่งเน้นไปที่ลุ่มน้ำที่มีปัญหาเรื่องน้ำมาก Focusing on High-Stress Basins และไม่เพียงแค่ลดผลกระทบเป็นศูนย์ Net Zero เท่านั้น แต่คือ การฟื้นฟู และสร้างผลดีสุทธิ Net Gain กลับคืนสู่โลก ตัวอย่างเช่น :-

– Amazon / Amazon Web Services: AWS กับ “พื้นที่ชุ่มน้ำอัจฉริยะ Smart Wetlands” ในสหรัฐฯ : ในปี 2569 บริษัทฯ ผู้ให้บริการระบบเครื่องจักรคำนวณ และจัดเก็บข้อมูลบนคลาวด์คอมพิวติ้ง Cloud Computing แบบครบวงจรที่ใหญ่ และได้รับความนิยมมากที่สุดในโลกจาก Amazon Web Services : AWS กำลังขยาย “พื้นที่ชุ่มน้ำอัจฉริยะ Smart Wetlands” ในลุ่มน้ำ Kankakee River Watershed รัฐอินเดียนา Indiana โดยใช้เซ็นเซอร์ปัญญาประดิษฐ์ Artificial Intelligence : AI Sensors ในการตรวจสอบคุณภาพน้ำ และสภาพแวดล้อมพื้นที่ชุ่มน้ำแบบเรียลไทม์ Real-Time Monitoring of Water Quality & Wetland Environment เพื่ออนุรักษ์นิเวศวิทยาอย่างยั่งยืน Sustainable Ecological Conservation และเพิ่มประสิทธิภาพในการกำจัดไนโตรเจน Nitrogen และฟอสฟอรัส Phosphorus จากน้ำไหลบ่าทางการเกษตร Agricultural Runoff ก่อนที่จะไหลลงสู่แหล่งน้ำใต้ดินในท้องถิ่น Local Aquifers ..

ทั้งนี้ การขยายโครงการ Smart Wetlands ของ AWS เข้าสู่พื้นที่ลุ่มน้ำ Kankakee River Amazon นี้นั้น ถือเป็นตัวอย่างที่โดดเด่นในการบูรณาการเทคโนโลยีเพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศดั้งเดิม Restoring Original Ecosystems และจัดการคุณภาพน้ำ Managing Water Quality, ลดปัญหามลพิษที่ไม่ทราบแหล่งกำเนิดแน่ชัด Reducing Pollution of Unknown Origin ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการฟื้นฟูระบบนิเวศ Crucial for Ecosystem Restoration และการอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า Wildlife Habitat Preservation ..

– Google – การฟื้นฟูลุ่มน้ำ Watershed Restoration : ในปี 2569 พอร์ตโฟลิโอของ Google มีโครงการมากกว่า 165 โครงการทั่วโลก จุดเด่นสำคัญ คือ การทำงานของพวกเขาในลุ่มน้ำ Colorado River Basin โดยใช้ข้อมูลจากดาวเทียม Satellite Data เพื่อระบุพื้นที่สำหรับการตัดแต่งป่า และการเผาแบบควบคุม ซึ่งจะเพิ่มปริมาณน้ำที่ละลายจากหิมะที่ไหลลงสู่แม่น้ำ Increases the Amount of Snowmelt that Actually Reaches the River ซึ่งรวมถึงการจัดการ และฟื้นฟูระบบนิเวศ Sustainable Management & Restoration of Ecosystems ตั้งแต่ต้นน้ำถึงท้ายน้ำอย่างยั่งยืน โดยเน้นปลูกป่าผสมผสานEmphasizing Mixed Reforestation, ทำฝายชะลอความชื้น Check Dam, จัดการขยะ และบำบัดน้ำเสีย Waste Management & Wastewater Treatment และให้ชุมชนมีส่วนร่วม Community Participation เพื่อรักษาสมดุลธรรมชาติ Maintain Natural Balance, ลดปัญหาน้ำท่วม ภัยแล้ง Reduce Flooding & Drought และสร้างความยั่งยืน Create Sustainability ไปพร้อมด้วย ..

– Nestlé Waters และ Diageo-มาตรฐาน AWS 3.0 : ในเดือนมีนาคม 2026 ผู้นำในอุตสาหกรรมเหล่านี้เป็นรายแรกที่นำมาตรฐาน Alliance for Water Stewardship : AWS Standard 3.0 มาใช้ .. กรอบการทำงานใหม่นี้ มุ่งเน้นไปที่ความยืดหยุ่นใน “ระดับลุ่มน้ำ Catchment-Level” ซึ่งหมายความว่า บริษัทต่าง ๆ จะได้รับการตรวจสอบเกี่ยวกับสุขภาพของลุ่มน้ำในท้องถิ่นทั้งหมด ไม่ใช่แค่บริเวณโรงงานของตนเท่านั้น .. ทั้งนี้ จนถึงวันนี้ Nestlé Waters คือ ผู้นำในการนำมาตรฐาน Alliance for Water Stewardship : AWS 3.0 มาใช้ เพื่อยกระดับการจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน Enhancing Sustainable Water Resource Management, มุ่งเน้นความต้านทานต่อสภาพภูมิอากาศ Focusing on Climate Resilience, การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม Environmental Conservation และการมีส่วนร่วมกับชุมชน Community Engagement .. ในขณะที่ Diageo มุ่งเน้นการใช้แนวคิดนี้ เพื่อความยั่งยืนของแหล่งน้ำในห่วงโซ่อุปทาน Water Resources in the Supply Chain โดยมาตรฐานใหม่นี้จะช่วยปรับปรุงผลกระทบเชิงบวกต่อแหล่งน้ำ Positive Impacts on Water Resources ให้ดีขึ้น ..

2. การบริหารจัดการเกษตรกรรม Agricultural Stewardship และ “อาหารสีน้ำเงิน Blue Foods” : เนื่องจากภาคเกษตรกรรม Agriculture Sector ใช้ปริมาณน้ำจืดทั่วโลก Global Freshwater ถึง 70% .. ด้วยเหตุนี้ ปี 2569 จึงถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ไปสู่การบริหารจัดการอย่างแม่นยำ และยั่งยืน Precision & Regenerative Stewardship ตัวอย่างเช่น :-

– ประเทศไทย Thailand – กลุ่มพันธมิตร 30×30 Coalition และระบบน้ำในนาข้าว Rice Irrigation : ประเทศไทย Thailand กำลังดำเนินการใช้ “เทคนิคการให้น้ำเปียกสลับแห้ง Alternate Wetting & Drying: AWD Techniques” ในพื้นที่นาข้าว และพื้นที่เกษตรกรรมในที่ราบภาคกลาง .. แนวทางการบริหารจัดการอย่างชาญฉลาด Smart Stewardship Practice นี้ ช่วยลดการใช้น้ำในนาข้าวได้ Reduces Water Use in Rice Paddies อยู่ที่ประมาณมากกว่า 30% และลดการปล่อยก๊าซมีเทน และไนตรัสออกไซด์ Cuts Methane : CH₄ & Nitrous Oxide : N₂O Emissions ซึ่งถือเป็นความเชื่อมโยงที่สำคัญระหว่างน้ำ และสภาพภูมิอากาศ Critical Link Between Water & Climate ..

– กานา Ghana – ศูนย์นวัตกรรมอาหารสีน้ำเงิน Blue Food Innovation Hub : เปิดตัวที่ดาวอส 2569 ด้วยการสนับสนุนจากสหราชอาณาจักร UK Support .. ศูนย์นี้ ใช้การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำอัจฉริยะ Smart Aquaculture เพื่อลดปริมาณการใช้น้ำในการผลิตโปรตีนจากปลา Reduce the Water Footprint of Fish Protein โดยใช้ระบบ “การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำแบบหมุนเวียน Recirculating Aquaculture Systems : RAS” แบบวงปิด Closed-Loop ที่สามารถนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ได้ถึง 95 % ..

– จีน China – โครงการปกป้องอ่างเก็บน้ำมิหยุน Miyun Reservoir Protection : โครงการสำคัญในปี 2569 คือ โครงการอนุรักษ์น้ำของอ่างเก็บน้ำมิหยุน Miyun Reservoir ซึ่งเป็นแหล่งน้ำดื่มหลักที่สำคัญที่สุดของกรุงปักกิ่ง เกี่ยวข้องกับความร่วมมือของ “LongTech Global” เพื่อฟื้นฟูตลิ่งแม่น้ำที่เสื่อมโทรมรอบแหล่งน้ำหลักของปักกิ่ง Restore Degraded Riverbanks around Beijing’s Primary Water Source โดยการติดตั้งเขตกันชนทางชีวภาพ Biological Buffer Zones ซึ่งช่วยกรองน้ำได้ถึง 40 ล้านลิตรต่อปีสำหรับเมืองนี้ ..

3. นวัตกรรมเมืองร่วมภาครัฐ และเอกชน Public-Private Urban Innovations : เมืองฟองน้ำ และแบบจำลองดิจิทัลทวิน Sponge Cities & Digital Twin Models ผสมผสานกัน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมเมืองที่ยืดหยุ่น และขับเคลื่อนด้วยข้อมูล Create Resilient, Data-Driven Urban Environments ซึ่งสามารถจัดการน้ำได้อย่างเป็นธรรมชาติ Manage Water Naturally .. ด้วยการสร้างแบบจำลองเสมือนจริง 3 มิติที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI ส่งผลให้เมืองต่าง ๆ สามารถจำลองสถานการณ์น้ำฝนเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการวางโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว เช่น ทางเท้าที่ซึมผ่านได้ และสวนฝน ก่อนการติดตั้งจริง ซึ่งจะช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นต่ออุทกภัย และความยั่งยืนของน้ำ .. จนถึงวันนี้ รัฐบาลในหลายประเทศทั่วโลก กำลังเปลี่ยนจากโซลูชันข้อไขที่เน้นโครงสร้างพื้นฐานเพียงอย่างเดียว ไปสู่โมเดล “เมืองฟองน้ำ Sponge City และดิจิทัลทวิน Digital Twin” ตัวอย่างเช่น :-

– สหภาพยุโรป European Union: EU – ยุทธศาสตร์ความยืดหยุ่นด้านน้ำ Water Resilience Strategy : ในปี 2569 สหภาพยุโรป European Union : EU จะเปิดตัว “โครงการฟองน้ำ Sponge Facility” ซึ่งเป็นกรอบการทำงานที่ให้ทุนสนับสนุนแก่เมืองต่าง ๆ ในการเปลี่ยนคอนกรีตเป็นพื้นผิวที่ซึมผ่านได้ และ “หลังคาเขียว Green Roofs” เพื่อดักจับ และกักเก็บน้ำฝนในพื้นที่ Capture & Store Rainwater Locally แทนที่จะปล่อยลงสู่ระบบบำบัดน้ำเสีย Letting it Flush into Sewage Systems เป็นต้น ..

– ฮ่องกง Hong Kong – การระบายความร้อนด้วยน้ำรีไซเคิลสำหรับศูนย์ข้อมูล Recycled Cooling for Data Centers : ฮ่องกง Hong Kong เพิ่งเปิดศูนย์ข้อมูลแห่งแรก First Data Center ที่ใช้น้ำรีไซเคิล Recycled water 100% จากโรงบำบัดน้ำเสียของรัฐบาล Government Reclamation Plant สำหรับหอระบายความร้อน Cooling Towers ซึ่งช่วยลดการใช้น้ำดื่มสะอาดสำหรับการระบายความร้อนในภาคอุตสาหกรรม Eliminating the Use of Fresh Potable Water for Industrial Cooling ..

– สหราชอาณาจักร United Kingdom : UK – ความมุ่งมั่นของรัฐบาลด้านสิ่งแวดล้อม Greening Government Commitments : แผนการจัดการน้ำปี 2569 ของสหราชอาณาจักร United Kingdom : UK ได้กำหนดให้ติดตั้งเครื่องอ่านมิเตอร์อัตโนมัติ Automated Meter Readers : AMR ทั่วทุกพื้นที่ของรัฐบาล เพื่อลดความต้องการใช้น้ำลง 5% ผ่านการตรวจจับการรั่วไหลด้วยปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI ..

ทั้งนี้ แนวโน้มที่กำลังมาแรงทั่วโลก Emerging Global Trend ในปี 2569 นั้น “ความเชื่อมโยงระหว่างน้ำ และปัญญาประดิษฐ์ Water-AI Nexus” คือ ประเด็นสำคัญสำหรับการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship .. รายงานผลการวิจัยล่าสุด เมื่อ กุมภาพันธ์ 2569 แสดงให้เห็นว่า การกำหนดแผนงานความเชื่อมโยงระหว่างน้ำ และปัญญาประดิษฐ์ Water-AI Nexus Roadmap โดยเน้นถึงวิธีการใช้ Artificial intelligence : AI ในการทำนายวงจรภัยแล้ง Predict Drought Cycles ล่วงหน้า 12 เดือน ทำให้เกษตรกร Farmers และหน่วยงานสาธารณูปโภค Utilities สามารถปรับกลยุทธ์การจัดการทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพก่อนที่สถานการณ์วิกฤติจะเกิดขึ้น ..

Sustainable Water and Energy Solutions Network | Credit : UN

การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนในประเทศไทย Sustainable Water Stewardship in Thailand ..

การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ในประเทศไทย Thailand เน้นการบริหารจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วม และยั่งยืน Participatory & Sustainable Water Management โดยมุ่งใช้เทคโนโลยีเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำ Improve Water Use Efficiency Technologies ด้วยแนวปฏิบัติลดการใช้ ใช้ซ้ำ และรีไซเคิล Reduce, Reuse & Recycle : 3Rs ควบคู่กับการอนุรักษ์แหล่งน้ำธรรมชาติ Conservation of Natural Water Resources ผ่านมาตรฐานสากล เช่น Alliance for Water Stewardship: AWS เพื่อลดความเสี่ยงจากการขาดแคลนน้ำ Reducing the Risk of Water Scarcity และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม Reducing the Environmental Impact ..

ในประเทศไทย ปี 2569 นี้นั้น ถือเป็นปีสำคัญสำหรับการบริหารจัดการน้ำ เนื่องจากประเทศกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์ “ซูเปอร์เอลนีโญ Super El Niño” ที่คาดการณ์ไว้ และความเสี่ยงจากภัยแล้งรุนแรงที่ตามมา .. การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ได้เปลี่ยนจากเป้าหมายเชิงนโยบายไปสู่กลยุทธ์การอยู่รอดที่เร่งด่วน Urgent Survival Strategies โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเขตอุตสาหกรรม Particularly in the Industrial Heartlands ..

ทั้งนี้ เนื่องจากประเทศไทย Thailand มีความต้องการใช้น้ำต่อประชากรสูงเป็นอันดับ 4 ของโลก ประกอบกับปัญหาสภาพภูมิอากาศที่แปรปรวน ทำให้การบริหารจัดการน้ำ Water Stewardship ไม่ใช่เพียงการอนุรักษ์ แต่คือ การจัดการความเสี่ยง Risk Management เพื่อความอยู่รอดของธุรกิจ และชุมชน Survival of Businesses & Communities .. ดังนั้น แนวทางการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ของไทยที่พบเห็นได้ ประกอบไปด้วย :-

– การบริหารจัดการน้ำเชิงรุกในภาคอุตสาหกรรม Proactive Water Management in the Industrial Sector : หลายองค์กรชั้นนำในไทย เช่น บริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) Siam Cement Group : SCG ได้บูรณาการระบบจัดการน้ำอัจฉริยะ Smart Water Management เชื่อมโยงข้อมูล Real-Time เพื่อประเมินความเสี่ยง และลดการใช้น้ำอย่างเข้มข้น .. ทั้งนี้ การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ของ บริษัท เครือเจริญโภคภัณฑ์ จำกัด CP Group ก็เป็นเช่นเดียวกัน พวกเขา มุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรน้ำตลอดห่วงโซ่อุปทานอย่างคุ้มค่าสูงสุด Utilizing Water Resources Efficiently throughout the Supply Chain ตามมาตรฐานสากล โดยเน้นลดการใช้ Reduce, เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต Increase Production Efficiency และหมุนเวียนน้ำกลับมาใช้ใหม่ Reuse & Recycle เพื่อสร้างความมั่นคงทางน้ำ Ensuring Water Security ผ่านโครงการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำ Watershed Conservation Projects และการบริหารจัดการน้ำร่วมกับชุมชน Collaborative Water Management with Communities เป็นต้น ..

– มาตรฐานสากล และเครือข่าย International Standards & Networks : การนำมาตรฐาน การจัดการน้ำอย่างยั่งยืนของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) Siam Cement Group : SCG มาใช้ช่วยให้ธุรกิจประเมินความเสี่ยง Water Risk Assessment และรับรองมาตรฐานตามแนวทาง Alliance for Water Stewardship: AWS Standard ..

– การจัดการลุ่มน้ำแบบบูรณาการ Integrated Watershed Management : หน่วยงานภาครัฐมุ่งเน้นการจัดการลุ่มน้ำ การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนจากแนวคิด SCG Sustainability ทั่วประเทศ เพื่อให้ได้มาซึ่งความสมดุลระหว่างการจัดหาแหล่งน้ำ การใช้น้ำ และการอนุรักษ์ Balancing Water Sourcing, Water Use & Conservation ..

– แนวทางดูแลทรัพยากรน้ำที่สมดุล A Balanced Approach to Water Resource Management : แนวทางดูแลทรัพยากรน้ำ Water Stewardship เพื่อความอยู่รอด จากผู้เชี่ยวชาญ Experts Pool เน้นความร่วมมือระหว่างภาคส่วน Stakeholder Engagement เพื่อให้มั่นใจว่า ทุกคนเข้าถึงน้ำที่มีคุณภาพ และเพียงพอ ..

– แนวทางปฏิบัติที่จับต้องได้ Tangible Practical Approaches : 4 ประเด็นน่ารู้เรื่องการดูแลน้ำจาก TCP Sustainability Forum 2024 แนะนำให้ภาคธุรกิจทำข้อมูล Water Footprint เพื่อวัดความสำเร็จ และสร้างความยั่งยืน ..

– การจัดการน้ำในประเทศไทยของ Minsen Machinery’s Water Management : หมายถึงการบริหารทรัพยากรน้ำแบบบูรณาการผ่านเทคโนโลยี และเครื่องจักรที่ช่วยอนุรักษ์น้ำ และเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ในระดับอุตสาหกรรม .. ทั้งนี้ Minsen Machinery คือ บริษัทฯ ผู้เชี่ยวชาญในระบบบำบัดน้ำเสียในโรงงานอุตสาหกรรม Wastewater Treatment ด้วยการออกแบบ ติดตั้ง และจัดการระบบบำบัดน้ำเสีย เพื่อปรับปรุงคุณภาพน้ำก่อนปล่อยสู่ธรรมชาติ ตลอดจนเป็นบริษัทฯ ชั้นนำในการจำหน่ายเครื่องจักรกลการเกษตร เครื่องจักรอุตสาหกรรม และระบบบริหารจัดการน้ำ ปั๊มน้ำคุณภาพสูง ก่อตั้งเมื่อปี 2499 มีประสบการณ์กว่า 68 ปี เป็นผู้นำเข้ารถไถคูโบต้าเจ้าแรกของไทย โดยมุ่งเน้นให้บริการด้วยมาตรฐานสากล ISO 9001 เป็นต้น ..

อย่างไรก็ตาม พื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก Eastern Economic Corridor : EEC ซึ่งครอบคลุมจังหวัดชลบุรี Chonburi, ฉะเชิงเทรา Chachoengsao และระยอง Rayong คือ ตัวอย่างการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship ที่โดดเด่น และเป็นศูนย์กลางนวัตกรรมน้ำอัจฉริยะของประเทศไทย Thailand’s Smart Water Innovation .. ความต้องการใช้น้ำในเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก Water Demand in the EEC คาดว่าจะสูงถึงเกือบ 3 พันล้านลูกบาศก์เมตร ภายในปี 2580 เนื่องจากประชากรคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า คือ ความท้าทาย The Challenge ..

ณ ปี 2569 สำนักงานเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก EEC Office ร่วมกับธนาคารโลก World Bank ได้เปิดตัวระบบข้อมูลน้ำเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก EEC Water Data System : EEC-WDS .. แพลตฟอร์มการตรวจสอบเชิงพื้นที่ Geospatial Monitoring Platform นี้ ให้ข้อมูลแบบเรียลไทม์เกี่ยวกับปริมาณน้ำประปา และระดับน้ำในอ่างเก็บน้ำ เช่น เครือข่ายอ่างเก็บน้ำ ประแซ-หนองค้อ-บางพระ หรือ Prasae-Nong Kho-Bang Phra Network เพื่อป้องกันการหยุดชะงักของโรงงานอุตสาหกรรมในช่วงภัยแล้งสูงสุด ในเดือนพฤษภาคม 2569 เป็นต้น ..

นอกจากนี้ ในประเด็นการหมุนเวียนน้ำเสีย Wastewater Recirculation นั้น กำลังมีการผลักดันอย่างจริงจังเพื่อเปลี่ยนโรงงานอุตสาหกรรมไปสู่ระบบปล่อยน้ำเสียเป็นศูนย์ Zero Liquid Discharge : ZLD โดยการบำบัด และนำน้ำในกระบวนการผลิตกลับมาใช้ใหม่ 100 % เพื่อลดการพึ่งพาแหล่งน้ำจืดที่มีอยู่อย่างจำกัด Reduce Reliance on Limited Freshwater Sources ..

ตัวอย่างองค์กรในภาคอุตสาหกรรมของไทย พบว่า ในเดือนมีนาคม 2569 ที่ผ่านมา บริษัท ดับเบิ้ลยูทิลิตี้ แอนด์ พาวเวอร์ WHA Utilities and Power : WHAUP ประกาศลงทุน 2.9 พันล้านบาท ใน “ระบบนิเวศน้ำ พลังงานอัจฉริยะ Smart Water-Power Ecosystem” โดยมุ่งเป้าไปที่ศูนย์ข้อมูล Data Centers โดยเฉพาะ ซึ่งใช้น้ำมากกว่าโรงงานทั่วไปถึง 12-16 เท่า ด้วยการจัดหา “น้ำสะอาดคุณภาพสูง Premium Clarified Water” และโซลูชันข้อไขการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ขั้นสูง Advanced Reclamation Solutions .. ขณะที่ บมจ.ปตท.สผ. หรือ PTT Exploration & Production Public Company Limited : PTTEP ในฐานะบริษัทฯ พลังงานยักษ์ใหญ่ของภาครัฐได้ประสบความสำเร็จในการปล่อยน้ำเสียลงทะเลเป็นศูนย์ Achieved Zero Produced Water Discharge จากการดำเนินงานในประเทศไทย โดยการฉีดน้ำเสียกลับเข้าไปในอ่างเก็บน้ำที่แห้ง และการนำน้ำที่ผลิตได้กลับมาใช้ใหม่ Reuse & Recycle หรืออัดกลับลงหลุมกักเก็บ ตามมาตรฐานความปลอดภัย และความยั่งยืน ซึ่งพวกเขา สามารถป้องกันการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินในขณะที่รักษาระดับความดันในอ่างเก็บน้ำไว้ได้อย่างยอดเยี่ยม ..

Water Stewardship Management | Credit : Charoen Pokphand Group

สำหรับในภาคเกษตรกรรมของไทยนั้น เกษตรอัจฉริยะ Smart Agriculture ด้วยระบบการให้น้ำเปียกสลับแห้ง Alternate Wetting & Drying : AWD Revolution คือสุดยอดการบริหารจัดการน้ำในผืนนาที่น่าตื่นเต้น .. ปัจจุบัน ภาคเกษตรกรรม Agriculture Sector ใช้ปริมาณน้ำมากที่สุดในประเทศไทย Majority of Thailand’s Water Use .. เพื่อบรรเทาภัยแล้งในปี 2569 รัฐบาลไทย กำลังขยายการใช้ระบบการให้น้ำเปียกสลับแห้ง Alternate Wetting & Drying : AWD สำหรับการทำนาข้าวมาประยุกต์ใช้ในวงกว้าง โดยแทนที่จะปล่อยให้นาข้าวมีน้ำท่วมขังยาวนาน เกษตรกร Farmers จะใช้เซ็นเซอร์ตรวจสอบระดับน้ำ Use Sensors to Monitor Water Levels และให้น้ำเฉพาะเมื่อดินแห้งถึงระดับที่กำหนดเท่านั้น .. วิธีการนี้ ช่วยลดการใช้น้ำได้สูงสุดถึง 30% และลดการปล่อยก๊าซมีเทน Methane : CH₄ และไนตรัสออกไซด์ Nitrous Oxide : N₂O ได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ ภายในปี 2593 หรือ Net Zero 2050 Climate Goals ของประเทศไทยในการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Thailand’s Water Stewardship ..

ทั้งนี้ ในภาพรวมหน่วยงานภาครัฐหลักที่รับผิดชอบการบริหารจัดการน้ำของไทย ได้แก่ สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ สทนช. National Water Resources Office : NWRO ซึ่งขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี ทำหน้าที่เป็นองค์กรกลางด้านนโยบาย และวางแผนแม่บทบูรณาการน้ำทั้งประเทศ ร่วมกับหน่วยงานอื่น เช่น กรมทรัพยากรน้ำ, กรมชลประทาน และกรมป้องกัน และบรรเทาสาธารณภัย เป็นต้น เพื่อบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ โดยหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องหลัก ๆ มีดังนี้ :-

– สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ สทนช. National Water Resources Office : NWRO : เป็นองค์กรหลักด้านนโยบาย แผนแม่บท และการบริหารจัดการน้ำในภาพรวมของประเทศ ภายใต้ คณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ กนช. National Water Resources Committee : NWRC .. ทั้งนี้ สทนช. คือ องค์กรกลางระดับนโยบายของชาติ สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี ทำหน้าที่บูรณาการ บริหารจัดการ วางแผน และกำหนดทิศทางทรัพยากรน้ำทั้งระบบ รวมถึงแก้ไขปัญหาอุทกภัย และภัยแล้ง โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้บังคับบัญชาโดยตรง ..

– กรมทรัพยากรน้ำ Department of Water Resources : DWR : เป็นหน่วยงานภาครัฐสังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม Ministry of Natural Resources and Environment : MNRE ที่ดูแลการพัฒนา อนุรักษ์ และบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในระดับลุ่มน้ำ รวมทั้งทำหน้าที่บริหารจัดการน้ำผิวดิน Managing Surface Water, อนุรักษ์ Conserving, ฟื้นฟู Restoring, พัฒนาแหล่งน้ำสาธารณะ Developing Public Water Sources และแก้ไขปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม Addressing Drought & Flood Problems เพื่อประโยชน์สูงสุดอย่างยั่งยืน ..

– กรมชลประทาน Royal Irrigation Department: RID : รับผิดชอบการบริหารจัดการน้ำในเขตชลประทาน เพื่อการเกษตร .. ทั้งนี้ กรมชลประทาน คือ หน่วยงานภาครัฐสำคัญสังกัดกระทรวงเกษตร และสหกรณ์ Ministry of Agriculture and Cooperatives : MOAC มีหน้าที่หลักในการพัฒนาแหล่งน้ำ Develop Water Resources, จัดหา Procure, บริหารจัดการ Manage, เก็บกัก Store, ควบคุม Control, ส่งจ่าย Distribute และระบายน้ำ Drain water เพื่อการเกษตร Agriculture, การอุปโภคบริโภค Domestic Use, อุตสาหกรรม Industry และการพลังงาน Energy รวมถึงป้องกันความเสียหายจากน้ำ Prevent Water-Related Damage และอุทกภัย Flooding ในเขตพื้นที่ชลประทานทั่วประเทศ ..

– กรมป้องกัน และบรรเทาสาธารณภัย ปภ. Department of Disaster Prevention & Mitigation : DDPM : รับผิดชอบเรื่องการป้องกัน และบรรเทาอุทกภัย และภัยแล้ง ..

– องค์การจัดการน้ำเสีย อจน. Wastewater Management Organization : WMO : รัฐวิสาหกิจที่จัดการระบบบำบัดน้ำเสียรวม Centralized Wastewater Treatment System ..

– กรมฝนหลวง และการบินเกษตร Department of Royal Rainmaking & Agricultural Aviation : DRRAA : เป็นหน่วยงานภาครัฐสังกัดกระทรวงเกษตร และสหกรณ์ Ministry of Agriculture and Cooperatives : MOAC มีหน้าที่บริหารจัดการน้ำในชั้นบรรยากาศ Manages Atmospheric Water Resources, ดำเนินการทำฝนหลวงตามศาสตร์พระราชา Conducts Artificial Rainmaking Operations Based on the King’s Philosophy เพื่อช่วยเหลือพื้นที่เกษตรกรรมที่ประสบภัยแล้ง เติมน้ำต้นทุนให้เขื่อน และอ่างเก็บน้ำ รวมถึงลดปัญหาฝุ่นละออง PM 2.5 ทั่วประเทศ ..

– กรมทรัพยากรน้ำบาดาล Department of Groundwater Resources : DGR : เป็นหน่วยงานภาครัฐ สังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม Ministry of Natural Resources and Environment : MNRE มีหน้าที่บริหารจัดการน้ำใต้ดิน Underground Water Management, สำรวจ Exploring, พัฒนา Developing, อนุรักษ์ Conserving และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาลของประเทศ Restoring the Country’s Groundwater Resources เพื่ออุปโภคบริโภค Consumption, เกษตรกรรม Agriculture และอุตสาหกรรม Industry รวมถึงกำกับดูแลการใช้น้ำบาดาลให้ยั่งยืน Regulating Groundwater Use for Sustainability ..

ปัจจุบัน การดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐทั้งหมดนี้ มี สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) National Water Resources Office : NWRO ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลาง และบูรณาการการดำเนินงานในภาพรวม ผนวกกับการแสวงความร่วมมือกับภาคเอกชน ภาคประชาชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และคณะกรรมการลุ่มน้ำ รวมถึงการพิจารณาจัดสรรงบประมาณ โดยเฉพาะสำหรับโครงการบริหารจัดการน้ำขนาดใหญ่ ให้เป็นไปตาม พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ Water Resources Act ปี 2561 ทั้งนี้ เพื่อให้การบริหารจัดการน้ำของไทย Thailand’s Water Management System นั้น มีเอกภาพ Unified, ยั่งยืน Sustainable และแก้ไขปัญหาน้ำท่วม ภัยแล้งได้อย่างเป็นระบบ Systematically Addresses Flooding & Drought Issues ให้สำเร็จได้ในที่สุดจากนี้ไป ..

คาดการณ์ตลาดการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน และการจัดการน้ำอัจฉริยะทั่วโลก global Sustainable Water Stewardship & Smart Water Management Market ..

ตลาดการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน และการจัดการน้ำอัจฉริยะทั่วโลก Global Sustainable Water Stewardship & Smart Water Management Market กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยได้รับแรงผลักดันจากปัญหาการขาดแคลนน้ำอย่างเร่งด่วน Urgent Water Scarcity, โครงสร้างพื้นฐานที่เสื่อมสภาพ Aging Infrastructure และแรงกดดันจากภาคธุรกิจ และหน่วยงานกำกับดูแลที่เพิ่มขึ้นเพื่อความยั่งยืน Increasing Corporate & Regulatory Pressure for Sustainability .. ตลาดการจัดการน้ำ Water Management Market กำลังเปลี่ยนผ่านจากการจัดการน้ำแบบดั้งเดิม Transitioning from Traditional Water Management ไปสู่การจัดการแบบดิจิทัลที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล Digital, Data-Driven Stewardship ..

ตลาดโลกสำหรับการจัดการน้ำอัจฉริยะ Global Market for Smart Water Stewardship กำลังเข้าสู่ช่วงของการเร่งตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว ในปี 2569 โดยได้รับแรงผลักดันจาก “พายุที่สมบูรณ์แบบ Perfect Storm” ของการขาดแคลนน้ำที่เกิดจากสภาพภูมิอากาศ Climate-Induced Water Scarcity และข้อกำหนดสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล Environmental, Social & Governance: ESG Mandates ที่เข้มงวด ซึ่งรวมไปถึง ตลาดการจัดการน้ำ Water Management Market กำลังเปลี่ยนจากการตรวจวัดแบบง่าย ๆ Shifting from Simple Metering ไปสู่การจัดการระบบนิเวศที่ซับซ้อนซึ่งขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ Sophisticated AI-Driven Ecosystem Management ..

ทั้งนี้ ขนาด และอัตราการเติบโตของตลาดโลก ปี 2568-2569 นั้น พบว่า ตลาดการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน และการจัดการน้ำอัจฉริยะทั่วโลก Global Sustainable Water Stewardship & Smart Water Management Market มีมูลค่าประมาณ 19.47-23.01 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ณ ปี 2569 ซึ่งยังขึ้นอยู่กับขอบเขตการนิยามความเกี่ยวข้องของตลาด รวมถึงการจัดการสาธารณูปโภคในวงกว้าง หรือโซลูชันข้อไขการจัดการเฉพาะของแต่ละองค์กรมาพร้อมด้วย โดยในปี 2568 ตลาดมีมูลค่า อยู่ที่ประมาณ 17.53-20.71 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ และการคาดการณ์ในปี 2569 อยู่ที่ประมาณ 19.47-23.01 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ขณะที่การคาดการณ์ระยะยาว ชี้ว่า มูลคาตลาดจะเพิ่มขึ้นเป็น 50.34-78.02 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในช่วงปี 2576/2578 ..

อย่างไรก็ตาม อ้างถึงข้อมูลการสำรวจตลาดของ Grand View Research และ Precedence Research พบว่า ภาพรวมขนาดตลาด และอัตราการเติบโตที่คาดการณ์ไว้สำหรับตลาดการจัดการน้ำอย่างยั่งยืน โดยแบ่งตามประเภทของตลาดที่เกี่ยวข้อง สรุปได้ดังนี้ :-

– ขนาดธุรกิจในตลาดการบำบัดน้ำ และน้ำเสียทั่วโลก Global Water & Wastewater Treatment Market มีมูลค่าอยู่ที่ประมาณ 347.90 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2567 และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นจาก 369.60 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2568 เป็นประมาณ 652.30 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2577 ด้วยอัตราการเติบโตต่อปี Compound Annual Growth Rate : CAGR หมายถึง อัตราผลตอบแทนสำหรับตลาดการบำบัดน้ำ และน้ำเสียทั่วโลก Global Water & Wastewater Treatment Market ที่เติบโตจากยอดดุลเริ่มต้นไปถึงยังยอดดุลสิ้นสุด รวมสมมติฐานว่ากำไรจะถูกนำกลับมาลงทุนหมุนเวียนใหม่ทุกสิ้นปีของช่วงอายุการลงทุน อยู่ที่ค่า CAGR 6.50% ในช่วงระยะเวลาที่คาดการณ์ ปี 2568-2577 .. การบำบัดน้ำเสีย และน้ำ Wastewater & Water Treatment คือ กระบวนการปรับปรุงคุณภาพของน้ำเสีย Enhancing the Quality of Wastewater และเปลี่ยนให้เป็นน้ำทิ้งที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ หรือคืนสู่ธรรมชาติ Transforming it into an Effluent that can be Either Recycled or Returned to Nature ได้โดยมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด ..

– ขนาดธุรกิจในตลาดการจัดการน้ำอัจฉริยะทั่วโลก Global Smart Water Management Market มีมูลค่าอยู่ที่ประมาณ 18.34 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2567 และคาดว่าจะสูงถึง 50.74 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2576 ด้วยอัตราการเติบโตต่อปี Compound Annual Growth Rate : CAGR หมายถึง อัตราผลตอบแทนสำหรับตลาดการจัดการน้ำอัจฉริยะทั่วโลก Global Smart Water Management Market ที่เติบโตจากยอดดุลเริ่มต้นไปถึงยังยอดดุลสิ้นสุด รวมสมมติฐานว่ากำไรจะถูกนำกลับมาลงทุนหมุนเวียนใหม่ทุกสิ้นปีของช่วงอายุการลงทุน อยู่ที่ค่า CAGR 12.7% ในช่วงระยะเวลาที่คาดการณ์ ปี 2568-2576 ..

– ขนาดธุรกิจในตลาดโซลูชันข้อไขการจัดการน้ำขององค์กรทั่วโลก Global Corporate Water Stewardship Solutions Market คาดว่าจะเติบโตจาก 8.95 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2568 เป็น 20.56 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2575 ด้วยอัตราการเติบโตต่อปี Compound Annual Growth Rate : CAGR หมายถึง อัตราผลตอบแทนสำหรับตลาดโซลูชันข้อไขการจัดการน้ำขององค์กรทั่วโลก Global Corporate Water Stewardship Solutions Market ที่เติบโตจากยอดดุลเริ่มต้นไปถึงยังยอดดุลสิ้นสุด รวมสมมติฐานว่ากำไรจะถูกนำกลับมาลงทุนหมุนเวียนใหม่ทุกสิ้นปีของช่วงอายุการลงทุน อยู่ที่ค่า CAGR 12.8% ในช่วงระยะเวลาที่คาดการณ์ ปี 2569-2575 ..

– ขนาดธุรกิจในตลาดการตรวจสอบคุณภาพน้ำทั่วโลก Global Water Quality Monitoring Market มีมูลค่า 5.8 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2567 คาดว่าจะแตะระดับ 12.1 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2573 ด้วยอัตราการเติบโตต่อปี Compound Annual Growth Rate : CAGR หมายถึง อัตราผลตอบแทนสำหรับตลาดการตรวจสอบคุณภาพน้ำทั่วโลก Global Water Quality Monitoring Market ที่เติบโตจากยอดดุลเริ่มต้นไปถึงยังยอดดุลสิ้นสุด รวมสมมติฐานว่ากำไรจะถูกนำกลับมาลงทุนหมุนเวียนใหม่ทุกสิ้นปีของช่วงอายุการลงทุน อยู่ที่ค่า CAGR 12.3% ในช่วงระยะเวลาที่คาดการณ์ ปี 2568-2573 ..

– ขนาดธุรกิจในตลาดการรีไซเคิล และนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ทั่วโลก Global Water Recycle & Reuse Market มีมูลค่าประมาณ 17.56 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2567 และคาดว่าจะแตะระดับ 30.57 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในปี 2573 ด้วยอัตราการเติบโตต่อปี Compound Annual Growth Rate : CAGR หมายถึง อัตราผลตอบแทนสำหรับตลาดการตรวจสอบคุณภาพน้ำทั่วโลก Global Water Quality Monitoring Market ที่เติบโตจากยอดดุลเริ่มต้นไปถึงยังยอดดุลสิ้นสุด รวมสมมติฐานว่ากำไรจะถูกนำกลับมาลงทุนหมุนเวียนใหม่ทุกสิ้นปีของช่วงอายุการลงทุน อยู่ที่ค่า CAGR 9.7% ในช่วงระยะเวลาที่คาดการณ์ ปี 2568-2573 ..

Water Efficiency, Management & Stewardship | Credit : Aqua Positive

การขาดแคลนทรัพยากรน้ำจืดที่เพิ่มขึ้น Increasing Scarcity of Freshwater Resources, ความตระหนักด้านสิ่งแวดล้อมที่มากขึ้น Rising Environmental Awareness และกฎระเบียบที่เข้มงวดเกี่ยวกับการปล่อยน้ำเสีย Stringent Regulations on Wastewater Discharge กำลังผลักดันความต้องการโซลูชันการรีไซเคิล และนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ Demand for Water Recycling & Reuse Solutions ซึ่งรวมไปตลอดถึงตลาดการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Global Sustainable Water Stewardship Market ให้เติบโตด้วยความเร่งได้อย่างต่อเนื่องในช่วงระยะเวลาที่คาดการณ์ ..

สรุปส่งท้าย ..

เมื่อก้าวเข้าสู่ปี 2569 การบริหารจัดการน้ำอย่างชาญฉลาด Smart Water Stewardship ได้เปลี่ยนจากโครงการนำร่องเชิงทดลอง Experimental Pilots ไปสู่ความจำเป็นที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล Data-Driven Imperative .. จุดเน้นไม่ได้อยู่ที่ “การประหยัดน้ำ Saving Water” อีกต่อไป แต่เน้นที่ “ความมั่นคงทางน้ำ Water Security”, ความสามารถในการคาดการณ์ Ability to Predict, ปรับตัว Adapt และเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร Optimize Resources Using โดยใช้กรอบการทำงาน “รับรู้ คาดการณ์ และเพิ่มประสิทธิภาพ Sense, Predict & Optimize” ..

ขอบเขตเทคโนโลยี Technological Frontiers ปี 2569 นั้น หมายถึง การเปลี่ยนแปลงไปสู่หลักการ “อุตสาหกรรม Industry 5.0” เน้นย้ำถึงความร่วมมือระหว่างปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI และความเชี่ยวชาญของมนุษย์ในการจัดการวัฏจักรน้ำที่ซับซ้อน Human Expertise to Manage Complex Water Cycles ..

อย่างไรก็ตาม เสาหลักสำคัญของการบริหารจัดการน้ำ Core Pillars of Water Stewardship เพื่อให้บรรลุการบริหารจัดการน้ำอย่างแท้จริง True Stewardship ในองค์กร Organizations และชุมชน Communities มักจะมุ่งเน้นไปที่ 4 ด้านหลัก ได้แก่ :-

– ธรรมาภิบาลน้ำ Water Governance : การสร้างกระบวนการตัดสินใจที่โปร่งใส และมีประสิทธิภาพ สิ่งนี้เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในท้องถิ่น และการรับรองว่า สิทธิในการใช้น้ำได้รับการเคารพในทุกภาคส่วน ..

– สมดุลน้ำที่ยั่งยืน Sustainable Water Balance : การรับรองว่า ปริมาณน้ำที่ดึงมาใช้จะไม่เกินอัตราการเติมเต็มตามธรรมชาติ ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการรักษาระดับน้ำที่พร้อมใช้งานในระยะยาวสำหรับการใช้งานของมนุษย์ และความหลากหลายทางชีวภาพ ..

– สถานะคุณภาพน้ำ Water Quality Status : การปกป้องแหล่งน้ำจากมลพิษ ซึ่งรวมถึงการจัดการน้ำไหลบ่าจากภาคเกษตรกรรม การบำบัดน้ำเสียจากอุตสาหกรรม และการป้องกันการชะล้างของสารเคมีอันตราย ..

– พื้นที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับน้ำที่มีสุขภาพดี Healthy Important Water-Related Areas: IWRA : การปกป้องระบบนิเวศที่ให้บริการด้านน้ำ เช่น พื้นที่ชุ่มน้ำ ป่าไม้ และพื้นที่พรุ ซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวกรอง และอ่างเก็บน้ำตามธรรมชาติ ..

ทั้งนี้ แนวทางเชิงกลยุทธ์ในการดำเนินการ Strategic Approaches to Implementation เพื่อให้บรรลุเป้าหมายการบริหารจัดการน้ำ Water Management Goals ประกอบไปด้วย :-

– กลยุทธ์ระบบน้ำหมุนเวียน Circular Water Systems Strategy : กลไกหลัก Primary Mechanism คือ การบำบัด และนำน้ำจากกระบวนการกลับมาใช้ใหม่ภายในวงจรปิด Treating & Reusing Process Water within a Closed Loop .. ผลกระทบ Impact คือ ลดการดึงน้ำจืด Reduces Freshwater Withdrawal และลดปริมาณการปล่อยน้ำเสีย Minimizes Discharge Volume ..

– กลยุทธ์การแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติ Nature – Based Solutions Strategy : กลไกหลัก Primary Mechanism คือ การใช้พื้นที่ชุ่มน้ำ หรือการปลูกป่า Using Wetlands or Reforestation เพื่อจัดการความเสี่ยงจากน้ำท่วม และการกรอง Manage Flood Risk & Filtration .. ผลกระทบ Impact คือ การเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ Enhances Biodiversity พร้อมทั้งปรับปรุงคุณภาพน้ำอย่างเป็นธรรมชาติ Improving Water Quality Naturally ..

– กลยุทธ์การจัดการแบบแม่นยำ Precision Management Strategy : กลไกหลัก Primary Mechanism คือ การใช้เซ็นเซอร์ IoT Sensors และ AI เพื่อตรวจสอบการรั่วไหล และเพิ่มประสิทธิภาพการชลประทาน .. ผลกระทบ Impact คือ เพิ่มประสิทธิภาพ Increases Efficiency และให้ข้อมูลแบบเรียลไทม์สำหรับการกำกับดูแล Provides Real-Time Data for Governance ..

– กลยุทธ์การดำเนินการร่วมกัน Collective Action Strategy : กลไกหลัก Primary Mechanism คือ การร่วมมือกับผู้ใช้รายอื่น Partnering with Other Users ในพื้นที่ลุ่มน้ำเดียวกัน Same Catchment Area .. ผลกระทบ Impact คือ การจัดการความเสี่ยงร่วมกัน Addresses Shared Risks ที่ไม่สามารถแก้ไขได้โดยหน่วยงานเดียว Cannot Be Solved by One Entity Alone ..

ปัจจุบัน การบริหารจัดการน้ำ Water Management ไม่สามารถมองความเชื่อมโยงระหว่าง “น้ำ พลังงาน อาหาร และปัญญาประดิษฐ์ Water-Energy-Food-AI Nexus” แยกจากกันได้ .. พวกมัน เชื่อมโยงอย่างแยกไม่ออกกับการผลิตพลังงาน Energy Production และความมั่นคงทางอาหาร Food Security .. การเคลื่อนย้ายน้ำ และการบำบัดน้ำ Moving & Treating Water ซึ่งต้องใช้พลังงานสูง Energy-Intensive ในทางกลับกัน แหล่งพลังงานหลายแหล่ง Many Energy Sources เช่น พลังงานความร้อน Thermoelectric และพลังงานน้ำ Hydropower เป็นต้นนั้น ต้องการน้ำจำนวนมาก Require Significant Water .. ขณะที่ภาคการเกษตร Agriculture Sector เพื่อผลิตอาหาร Food Production คิดเป็นประมาณ 70% ของการใช้น้ำจืดทั่วโลก Global Freshwater Withdrawals .. การจัดการในส่วนนี้ เกี่ยวข้องกับแนวการปฏิบัติเชิงฟื้นฟู Regenerative Practices เช่น การปลูกพืชคลุมดิน Cover Cropping และการชลประทานแบบหยด Drip Irrigation เพื่อรักษาระดับความชื้นในดิน Maintain Soil Moisture และลดการไหลบ่าของน้ำ Reduce Water Runoff เป็นต้น ..

จนถึงวันนี้ การเปลี่ยนผ่านจากความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างน้ำ และพลังงาน Water-Energy Nexus ไปสู่ความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างน้ำ พลังงาน อาหาร และปัญญาประดิษฐ์ Water-Energy-Food-AI Nexus คือ การยกระดับการบริหารจัดการทรัพยากรที่ซับซ้อน Managing Complex Resources โดยปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI เข้ามาเป็นทั้งผู้บริหารจัดการข้อมูลการใช้น้ำ พลังงาน และอาหารให้คุ้มค่าที่สุด และเป็นผู้บริโภคพลังงาน และน้ำรายใหม่ในศูนย์ข้อมูล Data Centers ซึ่งถือเป็นวิกฤติสีฟ้า Blue Crisis or Water Scarcity ที่ต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูง Using Advanced Technologies ในการบริหารจัดการเพื่อความยั่งยืน Sustainable Management ..

ประเด็นสำคัญของความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างน้ำ พลังงาน อาหาร และปัญญาประดิษฐ์ Water-Energy-Food-AI Nexus ในวิกฤติสีฟ้า Blue Crisis 4.0 ประกอบไปด้วย :-

– ปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI เป็นส่วนหนึ่งของสมการ และในฐานะตัวแสดงใหม่ The New Actor : ศูนย์ข้อมูลปัญญาประดิษฐ์ AI Data Centers ใช้พลังงานสูงมาก และต้องการน้ำจำนวนมากในการระบายความร้อน Cooling ส่งผลโดยตรงต่อความมั่นคงทางน้ำ Water Security อย่างมีนัยสำคัญ ..

– ความซับซ้อนเพิ่มขึ้น Increased Complexity : จากเดิมที่เน้นแค่ความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างน้ำ พลังงาน และอาหาร WEF Nexus กลายเป็น 4 ปัจจัยที่ส่งผลกระทบซึ่งกัน และกัน โดยปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI ทำให้การใช้น้ำสูงขึ้น แต่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตอาหาร และพลังงาน Enhancing Food & Energy Production Efficiency มาพร้อมด้วยเช่นกัน ..

– การจัดการวิกฤติ Crisis Management : ในพื้นที่ที่มีความเครียดด้านน้ำสูง Water Stress การเลือกตั้งสถานที่ตั้ง Data Centers ต้องพิจารณาความพร้อมของทรัพยากร ..

– โซลูชันข้อไขแบบบูรณาการ Integrated Solutions : จำเป็นต้องใช้ปัญญาประดิษฐ์ Artificial intelligence : AI มาบริหารจัดการโครงข่ายระบบสายส่งพลังงาน และน้ำ Smart Power & Water Grids เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าสูงสุดในบริบทวิกฤติสีฟ้า Blue Crisis Context ..

การเปลี่ยนผ่านนี้ จึงไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยี แต่เป็นเรื่องความมั่นคงทางทรัพยากร Resource Security ที่ต้องหาจุดสมดุลระหว่างความก้าวหน้าทางดิจิทัล และความจำเป็นขั้นพื้น Balancing Digital Advancement & Basic Needs นั่นเอง ..

อย่างไรก็ตาม สำหรับประเทศไทย Thailand นั้น แม้ว่าไทยจะถือว่าเป็นประเทศเกษตรกรรมที่อุดมสมบูรณ์ และมีแหล่งน้ำจืดขนาดต่าง ๆ อยู่มากมายทั่วประเทศ และมิใช่ชาติที่มีความเครียดเรื่องน้ำ Water Stress อยู่ในระดับวิกฤติ หรือในระดับสูงก็ตาม แต่ด้วยอุณหภูมิโลกที่ร้อนขึ้น Global Warming และวิกฤติสภาพอากาศ Climate Crisis ทำให้ประเทศไทย Thailand ก็ต้องเผชิญกับปัญหาการขาดแคลนน้ำ ภัยแล้ง และอุทกภัย เพิ่มมากขึ้นในหลายพื้นที่ด้วยเช่นกัน .. ดังนั้น การก่อสร้างแหล่งกักเก็บน้ำขนาดใหญ่ให้มากขึ้นอีก Constructing More Large Water Reservoirs และการพัฒนาแหล่งน้ำ Developing Water Resources รวมทั้งการผลิตน้ำดื่มที่ปลอดภัยด้วย Water Desalination จากแหล่งน้ำจืดของชุมชนรูปแบบกระจายในพื้นที่ไปพร้อมด้วยนั้น กลายเป็นความจำเป็นเชิงนโยบายภาครัฐที่ขาดไม่ได้ ..

สทนช.เร่งพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็ก ตอบสนองความต้องการใช้น้ำของประชาชนทุกพื้นที่ | Credit : สทนช.

ปัจจุบัน ปริมาณน้ำฝนที่ตกลงมาใส่ประเทศไทย อยู่ที่ประมาณ 8 แสนล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี แต่จัดเก็บไว้ได้เพียง 1 แสนล้านลูกบาศก์เมตรเท่านั้น ที่เหลือปล่อยทิ้งลงทะเลไปสิ้น .. ด้วยเหตุนี้ แทนที่จะทิ้งน้ำจืดที่มีมูลค่าสูงยิ่งในฐานะทรัพยากรพลังงาน และทรัพยากรน้ำ Energy & Water Resources เหล่านี้ไป ประเทศไทย Thailand โดยภาครัฐ และหน่วยงานบริหารจัดการน้ำที่เกี่ยวข้อง สมควรที่จะพิจารณาเร่งรัดแผนงาน และโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่เพิ่มเติมขึ้นอีกในพื้นที่ต้นน้ำได้อีกได้อีกหลายลุ่มน้ำ เช่น ต้นลำน้ำชี ลุ่มน้ำยม ลุ่มน้ำยัง และอีกในหลายพื้นที่ที่เหมาะสมต่อการชะลอน้ำ หรือการจัดเก็บน้ำไว้ให้มากขึ้นได้อีก เป็นต้น ซึ่งจะช่วยแก้ปัญหาอุทกภัย น้ำท่วมซ้ำซาก และแก้ปัญหาภัยแล้ง หรือการขาดแคลนน้ำในบางพื้นที่ไปพร้อมด้วย ตลอดจนกักเก็บน้ำไว้ใช้สำหรับการผลิตน้ำดื่ม การอุปโภคบริโภค การเกษตรกรรม อุตสาหกรรม และเพื่อการผลิตพลังงาน การนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ รวมทั้งการรักษาระบบนิเวศในฤดูแล้งได้เป็นอย่างดี ..

ทั้งนี้ ในภาพรวมระดับโลกด้วยแล้วนั้น ได้ข้อค้นพบว่า การบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน Sustainable Water Stewardship หรือการจัดการน้ำอย่างชาญฉลาด Smart Water Stewardship ตลอดจนการบำบัดน้ำ และน้ำเสีย Water & Wastewater Treatment และการแยกเกลือออกจากอออกจากน้ำทะเล Seawater Desalination ในมหาสมุทร Ocean รวมทั้งการผลิตไฮโดรเจนสีเขียว Green Hydrogen : H₂ Production จากแหล่งน้ำขนาดเล็กในชุมชน หมู่บ้าน เมือง หรือแหล่งน้ำขนาดกลางขึ้นไป ไปจนถึงแหล่งน้ำขนาดใหญ่ คือ คำตอบอนาคตแหล่งน้ำ และแหล่งพลังงานของมนุษยชาติที่สมเหตุสมผลมากที่สุด .. คาดหมายได้ว่า เทคโนโลยีสะอาด Clean Technologies ด้วยกำลังไฟฟ้าแหล่งพลังงานหมุนเวียน Electricity from Renewable Energy Sources เพื่อผลิตน้ำดื่ม Drinking Water, น้ำสะอาด Clean Water สำหรับภาคการเกษตร อุตสาหกรรม การอุปโภคบริโภค การรักษาระบบนิเวศวิทยา การผลิตพลังงาน และการผลิตไฮโดรเจนสีเขียว Green Hydrogen : H₂ จะมีส่วนร่วมสำคัญในการกอบกู้โลกใบนี้ไว้ให้สำเร็จได้ในที่สุดจากนี้ไป ..

………………………………………

คอลัมน์ : Energy Key

By โลกสีฟ้า ..

สนับสนุนโดย…..บริษัท พลังงานบริสุทธิ์ จำกัด (มหาชน)