เวลาพูดถึง “ภาษี” คนส่วนใหญ่มักจะถอนใจ เพราะรู้สึกว่า เป็นเงินที่ต้องจ่ายให้รัฐโดยไม่เห็นผลตอบแทนที่ชัดเจน ข้อมูลล่าสุด…คนไทยมีกว่า 66 ล้านคน มีคนในวัยทำงาน 40 ล้านคน มีผู้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา 12 ล้านคน แต่มี ผู้ที่ต้องเสียภาษีจริง ๆ เพียงประมาณ 5 ล้านคน เป็นเงิน 278,177 ล้านบาทเท่านั้น
สะท้อนว่า เศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญกับปัญหาเชิงโครงสร้างที่ซ่อนลึกกว่าตัวเลขภาษีหลายเท่า
ส่วน ที่เหลืออีก 7 ล้านคนได้รับการยกเว้น เนื่องจากรายได้สุทธิไม่ถึงเกณฑ์ กลายเป็นปัญหาเรื้อรัง แก้ไม่ตกมานานหลายปีขณะที่รัฐที่ต้องใช้เงินมากขึ้นทุกปี
ลองคิดง่าย ๆ หากในหมู่บ้านหนึ่ง มีคนอยู่ร้อยหลังคาเรือน แต่มีเพียงยี่สิบหลังคาเรือนช่วยกันจ่ายเงินซ่อมถนน ซ่อมสะพาน และสร้างโรงเรียน วันหนึ่งถนนพัง โรงเรียนเก่า โรงพยาบาลต้องขยาย ทุกคนยังใช้บริการเหมือนเดิม แต่คนที่ช่วยกันจ่ายเป็นคนกลุ่มเดิม
ประเทศไทยไม่ได้มีปัญหาเพราะคนไม่อยากเสียภาษีเพียงอย่างเดียว แต่มีปัญหาเพราะคนจำนวนมาก ยังสร้างรายได้ไม่ถึงระดับเสียภาษีต่างหาก เรียกว่า ส่วนใหญ่ยังมี “ฐานะยากจน” ถ้ามองลึก ๆ การไม่เสียภาษีของคนจำนวนมาก อาจสะท้อนว่า “รายได้ของเขายังต่ำเกินไป” เศรษฐกิจยังสร้างงานที่มีรายได้สูงได้ไม่มากพอ ประเทศที่ประชาชนมีรายได้สูง คนส่วนใหญ่ยินดีเสียภาษี เพราะรายได้ของเขาสูงพอ และเชื่อว่าภาษีจะกลับมารูปของถนน โรงเรียน โรงพยาบาล ระบบขนส่ง และสวัสดิการที่มีคุณภาพ
น่าสนใจตรงที่ “คนที่เสียภาษีในประเทศไทย” ยังเป็นกลุ่มเดิมซ้ำ ๆ เพราะไม่มีทางเลี่ยง เช่น พนักงาน “มนุษย์เงินเดือน” ถูกหักภาษีทุกเดือน ผู้ประกอบการในระบบ ต้องยื่นภาษีอย่างถูกต้อง ขณะที่คนอีกจำนวนไม่น้อย ยังอยู่นอกระบบเศรษฐกิจ สูงถึง 48% ของ GDP สัดส่วนคนในวัยทำงานกว่า 27 ล้านคน เช่น พ่อค้าแม่ค้าออนไลน์ ผู้ประกอบอาชีพอิสระ และเกษตรกร ยังคงอยู่นอกระบบภาษีและไม่มีฐานข้อมูลรายได้ที่ชัดเจน ส่งผลให้ “ภาระภาษีทางตรง” ตกอยู่กับกลุ่ม “มนุษย์เงินเดือน” หรือผู้ทำงานในระบบที่มีเอกสารหักภาษี ณ ที่จ่ายชัดเจน จนถูกมองว่าเป็น “เดอะแบก”
หากต้องการให้รัฐมีรายได้เพิ่มขึ้น มีอยู่ 2 ทาง แนวทางแรก คือ เก็บภาษีจากคนเดิมให้มากขึ้น อีกทาง คือ ทำให้คนมีรายได้สูงพอจะร่วมเสียภาษีเพิ่มขึ้น แนวทางแรกทำได้ง่าย แต่ไปไม่ไกลอาจจะได้ช่วงแรก ๆ ส่วนแนวทางที่สอง ทำได้ยากกว่า แต่ยั่งยืนกว่า
น่าเสียดายที่ผ่านมา ประเทศไทยมักถกเถียงกันเรื่อง “การขึ้นภาษี” มากกว่าจะทำอย่างไรให้ “คนไทยมีรายได้เพิ่ม” เมื่อเศรษฐกิจโตช้า ผลิตภาพแรงงานไม่เพิ่ม การลงทุนใหม่ไม่มาก ค่าจ้างโตช้า คนจำนวนมากยังไม่หลุดพ้นจาก “ฐานรายได้ต่ำ” ผลคือ “ฐานภาษี” ไม่ขยาย แม้เวลาผ่านไปหลายปี
บางคนเสนอว่า หากรัฐขาดรายได้ก็ขึ้นภาษีคนรวย ฟังดูตรงไปตรงมา แต่ในความเป็นจริง คนที่มีรายได้สูงมาก มีจำนวนไม่มาก มีไม่ถึง 1% ของประชากร ต่อให้เก็บภาษีเพิ่ม ก็อาจช่วยได้เพียงบางส่วน ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่า จะเก็บภาษีใครเพิ่ม แต่จะทำอย่างไร…ให้คนไทยมีรายได้เพิ่มขึ้นพร้อมกันทั่วประเทศ เราต้องลงทุนสร้างงานที่มีคุณภาพ ไม่ใช่แค่การจ้างงานราคาถูก เราต้องการการศึกษาที่สร้างทักษะใหม่ ๆ ไม่ใช่ผลิตแรงงานแบบเดิม ๆ เราต้องการระบบภาษีที่เป็นธรรม สะดวกจูงใจให้ธุรกิจเข้าสู่ระบบ มากกว่าการทำให้คนกลัวการเสียภาษี
ฉะนั้น ตัวเลขผู้เสียภาษีเพียง 5 ล้านคน หรือราว 7.8% ของประชากรที่จ่ายภาษีเงินได้ จึงไม่ใช่เรื่องของ “กรมสรรพากร” เท่านั้น แต่เป็นเรื่องของ “อนาคตประเทศไทย” ที่กำลังบอกเราว่า เศรษฐกิจยังสร้างรายได้ให้ประชาชนได้ไม่มากพอ ผลิตภาพของประเทศยังไม่สูง และฐานภาษียังแคบเกินกว่าจะรองรับภาระของสังคมสูงวัย ประเทศไทยกำลังแก่ลง แรงงานกำลังลดลง รัฐที่ต้องใช้เงินมากขึ้นและเห็นคนกลุ่มเดิม ๆ ที่ต้องแบกภาระมากขึ้นทุกปี
ปัจจุบันรัฐบาลจัดเก็บรายได้ได้เพียง 16% ต่อ GDP ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับบน และกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว ภาวะขาดดุลการคลังเรื้อรัง ส่งผลให้ต้องกู้เงินชดเชยการขาดดุลอย่างต่อเนื่อง และดันเพดานหนี้สาธารณะให้สูงขึ้นเรื่อย ๆ ในที่สุดก็จะเกิดวิกฤตงบประมาณตามมา
ยิ่งประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัย” อย่างรวดเร็ว ผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นทุกปี ค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขเพิ่มขึ้น งบประมาณดูแลผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น แต่วัยทำงานกลับลดลง สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในสังคมไทย จึงเป็นโจทย์ที่น่ากังวลที่สุดตอนนี้ เพราะ คนที่สร้างรายได้ให้รัฐกำลังมีสัดส่วนลดลง แต่คนที่ต้องพึ่งงบประมาณรัฐกลับเพิ่มขึ้น
ทุกวันนี้ รัฐบาลเผชิญแรงกดดันจากรายจ่ายประจำที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง จึงไม่มีงบประมาณลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐาน หรือโครงการใหม่ ๆ ยกระดับเศรษฐกิจ เนื่องจากงบฯ ลงทุนที่เหลือแค่ 20% ของงบประมาณทั้งหมด หากสถานการณ์ยังเป็นเช่นนี้จึงเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วงสำหรับอนาคตเศรษฐกิจไทย
คำถามจึงไม่ใช่ว่า…ทำไมคนไทยเสียภาษีน้อย “แต่ควรถามว่า”…ทำไมคนไทยจำนวนมาก จึงยังมีรายได้ต่ำ!!!
……………….
คอลัมน์ : เศรษฐศาสตร์ข้างทาง
โดย….. “ทวี มีเงิน”
สนับสนุน : บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC
