“ศิริโชค” ขุดอีก! เผย Elliptic บริษัทวิเคราะห์ Blockchain ตามเส้นทางธุรกรรมย้อนหลัง พบ RenBridge ถูกใช้ฟอกเงินรายได้จากอาชญากรรม อย่างน้อย 540 ล้านดอลลาร์ หรือเกือบ 2 หมื่นล้านบาท
วันที่ 5 ต.ค.69 นายศิริโชค โสภา อดีต สส.สงขลา พรรคประชาธิปัตย์ โพสต์ข้อความตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับ Ren Protocol โดยระบุว่า
“ยิ่งขุด Ren ยิ่งเจอคำถามใหญ่ — “สะพานข้าม Blockchain” ที่ Elliptic ระบุว่า ถูกใช้ฟอกเงินอย่างน้อย 540 ล้านดอลลาร์
ตอนแรกที่ผมเริ่มขุดเรื่อง Ren Protocol ผมสนใจเรื่องเหรียญ REN และเส้นทางของเหรียญที่เราแกะไปจนถึง FTX
แต่พอขุดลึกลงไป ผมพบว่าเรื่องที่ใหญ่กว่าเหรียญ REN อาจเป็นเทคโนโลยีที่อยู่ข้างหลังมัน
ชื่อว่า RenVM หรือ RenBridge
เรื่องนี้ผมจะเล่าตามลำดับ ตั้งแต่ว่า RenBridge คืออะไร เงินจากอาชญากรรมเข้ามาเมื่อไร ใครเป็นผู้บริหารในเวลานั้น และที่สำคัญที่สุด — ในเวลานั้นใครยังควบคุมระบบได้
เริ่มจาก RenBridge คืออะไร
สมมติผมมี Bitcoin หรือ BTC
Bitcoin อยู่บน Blockchain ของมันเอง แต่ผมต้องการนำมูลค่าของ Bitcoin ไปใช้บน Ethereum ซึ่งอยู่อีก Blockchain หนึ่ง
วิธีหนึ่งคือเอา Bitcoin เข้า Exchange (ศูนย์ซื้อขายคริปโต) แล้วแลกเป็นสินทรัพย์อื่น
Exchange โดยทั่วไปจะมี KYC – Know Your Customer (การตรวจและยืนยันตัวตนลูกค้า) และ AML – Anti-Money Laundering (ระบบป้องกันและตรวจสอบการฟอกเงิน)
แต่ RenBridge สร้าง “สะพาน” เชื่อม Blockchain เข้าหากัน
Bitcoin → RenBridge → Ethereum
เมื่อเอา BTC เข้า RenVM ตัว Bitcoin จริงจะถูกล็อกไว้ แล้วระบบสร้าง renBTC ซึ่งเป็นตัวแทนของ Bitcoin เพื่อนำไปใช้บน Ethereum
ตรงนี้ต้องแยกให้ชัด เพราะชื่อคล้ายกัน
REN = เหรียญของระบบ Ren
renBTC = ตัวแทนของ Bitcoin ที่ถูกนำข้าม Blockchain ผ่าน RenVM
เป็นคนละอย่างกัน
เทคโนโลยีนี้มีประโยชน์มาก เพราะทำให้สินทรัพย์สามารถข้ามจาก Blockchain หนึ่งไปอีก Blockchain หนึ่งได้ โดยไม่ต้องผ่าน Exchange แบบเดิม
แต่คุณสมบัติเดียวกันนี้ก็มีอีกด้านหนึ่ง
ถ้าคนทั่วไปข้ามสะพานได้ คนร้ายก็ข้ามได้เหมือนกัน
แล้ว Elliptic พบอะไรใน RenBridge?
บริษัทวิเคราะห์ Blockchain อย่าง Elliptic ตามเส้นทางธุรกรรมย้อนหลังและระบุว่า ตั้งแต่ปี 2020 เป็นต้นมา
RenBridge ถูกใช้ในการฟอกเงินที่เป็นรายได้จากอาชญากรรมอย่างน้อย 540 ล้านดอลลาร์
คิดเป็นเงินไทยเกือบ สองหมื่นล้านบาท
นี่ไม่ใช่ตัวเลขที่ผมกล่าวหาขึ้นเอง แต่เป็นผลการวิเคราะห์ Blockchain ของ Elliptic
ในจำนวนนี้ Elliptic ระบุว่ามีเงินจากการขโมย Cryptocurrency อย่างน้อย 267.2 ล้านดอลลาร์
เงินจาก Ransomware (มัลแวร์เรียกค่าไถ่) มากกว่า 153 ล้านดอลลาร์
รวมถึง Conti มากกว่า 53 ล้านดอลลาร์ และ Ryuk มากกว่า 92 ล้านดอลลาร์
และยังมีเงิน 33.8 ล้านดอลลาร์ จากการแฮ็ก Liquid exchange ซึ่ง Elliptic เชื่อมโยงกับกลุ่มแฮ็กเกอร์เกาหลีเหนือ
เหตุผลที่ RenBridge มีประโยชน์กับอาชญากร คือสามารถทำสิ่งที่เรียกว่า Chain-hopping (การย้ายสินทรัพย์จาก Blockchain หนึ่งไปยังอีก Blockchain หนึ่ง)
แทนที่จะต้องเป็น
Bitcoin → Exchange → ตรวจตัวตน → แลกสินทรัพย์
ก็สามารถเป็น
Bitcoin → RenBridge → Ethereum
เมื่อเงินกระโดดจาก Blockchain หนึ่งไปอีก Blockchain หนึ่ง การตามรอยก็ซับซ้อนขึ้น
ทีนี้มาดูเรื่องเวลา เพราะตรงนี้สำคัญมาก
RenVM เปิด Mainnet เมื่อ 27 พฤษภาคม 2020
ในเวลานั้น Taiyang Zhang เป็นผู้ร่วมก่อตั้งและ CEO ของ Ren
และข้อมูลของ Elliptic แสดงว่า ในช่วงปลายปี 2020 มีเงินจาก Ransomware ถูกนำผ่าน RenBridge แล้ว
ดังนั้น Timeline ตรงนี้ชัดเจน
เงินจากอาชญากรรมบางส่วนที่ Elliptic ตรวจพบว่าถูกนำผ่าน RenBridge เกิดขึ้นในช่วงที่ Taiyang Zhang ยังเป็น CEO ของ Ren
นี่เป็นข้อเท็จจริงเรื่องช่วงเวลา ไม่ใช่ข้อสันนิษฐาน
แต่ข้อเท็จจริงนี้ ไม่ได้พิสูจน์ว่า Zhang รู้เห็นหรือมีส่วนร่วมในการฟอกเงิน
สิ่งที่มันยืนยันคือ
ในช่วงเวลาที่ Zhang ยังเป็น CEO เงินจากอาชญากรรมได้เริ่มใช้ RenBridge เป็นเส้นทางแล้ว
ลองเปรียบเทียบให้ง่ายที่สุด
สมมติบริษัทหนึ่งสร้างถนน
วันหนึ่งโจรขับรถผ่านถนนเส้นนั้นเพื่อหนีตำรวจ
เราจะบอกว่า
“คนสร้างถนนเป็นผู้สมรู้ร่วมคิดกับโจร เพราะโจรใช้ถนนของเขา”
ไม่ได้
เพราะคนสร้างถนนอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่ารถคันไหนเป็นรถของโจร และไม่มีอำนาจเลือกว่ารถคันไหนจะใช้ถนน
แต่กรณี RenVM ต่างออกไป
ลองนึกภาพว่าถนนเส้นนี้ มีกล้องวงจรปิดที่สามารถย้อนดูเส้นทางได้ มีคนคุมด่าน มีไม้กั้น และคนคุมยังสามารถปิดทางเข้า เปลี่ยนการทำงานของระบบ หรือแม้แต่ปิดถนนทั้งเส้นได้
ตรงนี้เรื่องเริ่มไม่เหมือนถนนธรรมดาแล้ว
เพราะคำถามไม่ได้มีแค่ว่า
“โจรใช้ถนนหรือไม่?”
แต่ต้องถามต่อว่า
“คนคุมด่านรู้หรือไม่ว่ารถคันนั้นเป็นรถของโจร?”
และถ้ารู้ —
“เขาปิดทางได้หรือไม่?”
นี่คือเหตุผลที่เราต้องดูว่า Ren มีอำนาจควบคุม RenVM มากแค่ไหน
หลายคนอาจเข้าใจว่า RenVM เป็นระบบ Decentralized (กระจายอำนาจ) ดังนั้นทีม Ren ก็คงไม่มีอำนาจควบคุมมัน
แต่เมื่ออ่านเอกสารของ Ren เอง ภาพไม่ได้เป็นแบบนั้น
RenVM มีสิ่งที่เรียกว่า Darknodes (เครื่องคอมพิวเตอร์หรือเซิร์ฟเวอร์ที่เป็นโหนดในเครือข่าย RenVM)
บุคคลทั่วไปสามารถนำเครื่องเข้ามาเป็น Darknode ได้ โดยต้องวางเหรียญ 100,000 REN เป็นหลักประกัน
แต่การมี Darknodes จากบุคคลภายนอก ไม่ได้หมายความว่าอำนาจสำคัญของ RenVM ถูกกระจายออกจากทีม Ren ไปหมดแล้ว
Ren มีแผนที่จะค่อย ๆ กระจายอำนาจของ RenVM ออกจากทีมพัฒนา แต่ กระบวนการนี้ไม่เคยเสร็จสมบูรณ์ก่อน RenVM 1.0 ถูกปิดลง
หลักฐานสำคัญอยู่ในเอกสารของ Ren วันที่ 11 มีนาคม 2021
เอกสารระบุว่า งานสำคัญสองส่วนคือ
Consensus (กระบวนการตัดสินว่าธุรกรรมใดถูกต้อง)
และ
Execution (การนำธุรกรรมนั้นไปดำเนินการจริง)
ยังเป็นความรับผิดชอบของ Darknodes ที่ดำเนินการโดยทีมพัฒนา Ren
ส่วน Darknodes ของบุคคลทั่วไปมีบทบาทด้าน Peer-to-Peer หรือ P2P (การเชื่อมต่อและส่งข้อมูลระหว่างเครื่องในเครือข่าย)
Ren กำลังเตรียมสิ่งที่เรียกว่า Greycore (กลุ่มโหนดพิเศษที่จะให้บุคคลหรือองค์กรอื่นเข้ามาร่วมรับผิดชอบงานสำคัญของระบบ) เพื่อค่อย ๆ กระจายอำนาจส่วนเหล่านี้ออกไป
แต่การกระจายอำนาจอย่างสมบูรณ์ ไม่เคยเกิดขึ้นก่อน RenVM 1.0 ถูกปิด
และยังมีข้อเท็จจริงที่ชัดเจนกว่านั้น
RenVM เคยถูก Pause (หยุดการทำงานชั่วคราว) เพื่อบำรุงรักษา ติดตั้ง Software Update แล้วจึงเปิดระบบกลับขึ้นมา
พูดเป็นภาษาคนธรรมดา
คนที่ดูแลสะพานยังมีสวิตช์
แต่สิ่งที่ยืนยันเรื่องนี้ได้ชัดที่สุด เกิดขึ้นหลัง FTX ล้มในเดือนพฤศจิกายน 2022
Cryptocurrency มูลค่าหลายร้อยล้านดอลลาร์ถูกนำออกจาก FTX โดยไม่ได้รับอนุญาต
Elliptic ตามเส้นทางเงินเหล่านั้นและพบว่า คนร้ายเปลี่ยน ETH เป็น renBTC ก่อนใช้ RenBridge ย้ายมูลค่าประมาณ 74 ล้านดอลลาร์ไปยัง Bitcoin
ตรงนี้ต้องพูดให้ชัด
คนร้ายเป็นคนย้ายเงินประมาณ 74 ล้านดอลลาร์ผ่าน RenBridge ไม่ใช่ทีม Ren
พูดง่าย ๆ คือ Elliptic ตามเห็นเงินที่ถูกนำออกจาก FTX วิ่งผ่านสะพาน Ren
Elliptic ยังรายงานด้วยว่า เงินที่ถูกนำออกจาก FTX บางส่วนถูก Tether และ Paxos อายัดไว้ได้
นี่ทำให้เห็นหลักง่าย ๆ ว่า
ถ้ารู้ว่าเงินก้อนไหนเป็นเงินที่ถูกขโมย และคนที่ควบคุมระบบมีอำนาจหยุดมัน เงินก็สามารถถูกหยุดได้
ทีนี้กลับมาดูสิ่งที่ ทีม Ren ทำเองหลัง FTX และ Alameda ล้ม
ตรงนี้สำคัญมาก
ทีม Ren ประกาศว่าจะ ปิดการ Mint หรือปิดทางนำสินทรัพย์ใหม่เข้าสู่ RenVM 1.0
แต่ยังเปิด Burn หรือทางออก เพื่อให้ผู้ถือ renAssets สามารถถอนสินทรัพย์กลับไปยัง Blockchain ต้นทางได้
จากนั้น RenVM 1.0 ก็ถูกปิดลง
พูดง่าย ๆ ด้วยภาพถนนเมื่อสักครู่
Ren สามารถปิดทางเข้า แต่ยังเปิดทางออก และสุดท้ายปิดถนนทั้งเส้นได้
ตรงนี้ไม่ต้องคาดเดา เพราะ Ren ทำให้เห็นเอง
ดังนั้นคำอธิบายว่า
“RenBridge เป็น DeFi หรือเป็นระบบ Decentralized เงินวิ่งผ่านไปเอง ทีม Ren ทำอะไรไม่ได้”
ฟังไม่ขึ้น
เพราะแผนที่จะทำให้ RenVM กระจายอำนาจอย่างสมบูรณ์ ไม่เคยเสร็จก่อน RenVM 1.0 ถูกปิด
และหลัง FTX ล้ม ทีม Ren ก็แสดงให้เห็นด้วยการกระทำจริงว่า สามารถปิดไม่ให้สินทรัพย์ใหม่เข้าสู่ RenVM และสุดท้ายปิดระบบได้
เพราะฉะนั้น เราไม่ต้องถามแล้วว่า
“Ren มีอำนาจหยุดเงินไม่ให้ผ่าน RenVM หรือไม่?”
มี
อย่างน้อยที่สุด ทีม Ren สามารถ ปิดทางนำสินทรัพย์ใหม่เข้าสู่ RenVM และปิดระบบทั้งหมดได้
กลับไปที่ภาพถนนอีกครั้ง
ถนนเส้นนี้ มีกล้องวงจรปิดที่ย้อนดูเส้นทางได้ มีคนคุมด่าน มีไม้กั้น และปิดถนนได้
เพราะฉะนั้นคำถามสำคัญจึงไม่ใช่
“มีไม้กั้นไหม?”
เรารู้แล้วว่า มี
และไม่ใช่
“ปิดทางได้ไหม?”
เรารู้แล้วว่า ปิดได้
คำถามที่สำคัญจริง ๆ คือ
“ตอนที่เงินจาก Ransomware เงินจากการแฮ็ก และเงินอาชญากรรมกำลังไหลผ่าน RenBridge คนที่คุมด่านรู้หรือไม่ว่าเงินนั้นมาจากไหน?”
จากนั้นมาดูความสัมพันธ์กับ Alameda
ต้นปี 2021 Alameda เข้ามาเกี่ยวข้องกับ Ren
วันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2021 Zhang ประกาศว่าทีมพัฒนา Ren จะเข้าร่วมกับ Alameda และมีแผนนำ RenVM ไปเชื่อมกับ Solana และ Serum
ที่น่าสนใจคือ หลังจาก Alameda เข้ามาแล้ว เอกสาร Ren วันที่ 11 มีนาคม 2021 ยังระบุว่า Consensus และ Execution ของ RenVM เป็นความรับผิดชอบของ Darknodes ที่ดำเนินการโดยทีมพัฒนา Ren
ดังนั้นเมื่อเอา Timeline มาเรียงกัน
ปี 2020 — RenVM เปิดใช้งาน ขณะที่ Zhang เป็น CEO
ปลายปี 2020 — Elliptic พบเงินจาก Ransomware ใช้ RenBridge แล้ว
ปี 2021 — ทีมพัฒนา Ren เข้าร่วมกับ Alameda
ปี 2021 — เอกสารของ Ren ยังระบุว่าทีมพัฒนาดำเนินส่วนสำคัญของระบบ
ปี 2020–2022 — Elliptic ประเมินว่า RenBridge ถูกใช้ฟอกเงินจากอาชญากรรมอย่างน้อย 540 ล้านดอลลาร์
พฤศจิกายน 2022 — FTX ล้ม และ Elliptic ตามพบเงินประมาณ 74 ล้านดอลลาร์ที่ถูกนำออกจาก FTX ถูกย้ายผ่าน RenBridge ไปยัง Bitcoin
หลัง FTX/Alameda ล้ม — ทีม Ren ปิดทางนำสินทรัพย์ใหม่เข้าสู่ RenVM 1.0 ก่อนที่จะปิดระบบทั้งหมด
ตรงนี้คือเส้นแบ่งที่สำคัญที่สุดของเรื่อง
การที่ Taiyang Zhang เป็น CEO ในช่วงที่เงินจากอาชญากรรมเริ่มผ่าน RenBridge ไม่ได้ทำให้เขาเป็นผู้สมรู้ร่วมคิดโดยอัตโนมัติ
เหมือนคนสร้างถนนไม่ผิดเพียงเพราะโจรเอาถนนไปใช้
แต่กรณีนี้มีคำถามเพิ่มขึ้น เพราะตอนนี้เรารู้แล้วว่า
หนึ่ง — Elliptic ระบุว่า RenBridge ถูกใช้ฟอกเงินจากอาชญากรรมอย่างน้อย 540 ล้านดอลลาร์
สอง — เงินจากอาชญากรรมบางส่วนเริ่มผ่าน RenBridge ตั้งแต่ช่วงที่ Taiyang Zhang ยังเป็น CEO
สาม — RenVM ไม่เคยไปถึงการกระจายอำนาจอย่างสมบูรณ์ก่อน RenVM 1.0 ถูกปิด
สี่ — ทีม Ren สามารถหยุดและเปลี่ยนแปลงการทำงานของระบบได้
และ
ห้า — หลัง FTX ล้ม ทีม Ren ทำให้เห็นด้วยตัวเองว่า สามารถปิดทางเข้าสู่ RenVM และสุดท้ายปิดระบบทั้งหมดได้
เพราะฉะนั้น สิ่งที่ต้องหาคำตอบต่อไม่ใช่ว่า Ren มีอำนาจหยุดหรือไม่
เรารู้แล้วว่า มี
สิ่งที่ต้องหาคำตอบคือ
พวกเขารู้หรือไม่ว่าเงินเหล่านั้นมาจากอาชญากรรม?
เคยมีหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย บริษัทวิเคราะห์ Blockchain หรือบุคคลใดแจ้งทีม Ren หรือไม่?
ถ้าเคยแจ้ง แจ้งเมื่อไร?
ใครได้รับแจ้ง?
และเมื่อได้รับแจ้งแล้ว ทำอะไร?
เพราะถ้าไม่รู้ว่าเป็นเงินจากอาชญากรรม ก็เป็นเรื่องหนึ่ง
แต่ถ้าพิสูจน์ได้ว่า
รู้ว่าเป็นเงินจากอาชญากรรม
มีอำนาจหยุดทางนั้น
และ
ยังจงใจช่วยให้เงินเดินต่อ
เรื่องนี้ก็จะไม่ใช่แค่ “โจรมาใช้ถนน” อีกต่อไป
เพราะกฎหมายสิงคโปร์มีหลักเรื่อง Abetment (การยุยง สมคบ หรือจงใจช่วยเหลือให้เกิดการกระทำความผิด) ซึ่งรวมถึง Intentional Aid (การจงใจให้ความช่วยเหลือ)
และการที่เหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อหลายปีก่อน ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าการสอบสวนหรือความรับผิดทางอาญาจะหมดไปตามเวลา
วันนี้ยังไม่มีหลักฐานที่ทำให้ผมสามารถกล่าวได้ว่า Taiyang Zhang รู้เห็นหรือจงใจช่วยเหลือในการฟอกเงิน
แต่วันนี้เรารู้มากกว่าเดิมแล้ว
Blockchain บอกเราว่าเงินเดินไปไหน
Elliptic บอกเราว่าเงินจากอาชญากรรมอย่างน้อย 540 ล้านดอลลาร์ใช้ RenBridge
Timeline บอกเราว่าเงินจากอาชญากรรมบางส่วนเริ่มผ่าน RenBridge ในช่วงที่ Zhang ยังเป็น CEO
และ Ren ทำให้เราเห็นเองว่าคนดูแลสะพานไม่ได้ไม่มีไม้กั้น
หลัง FTX ล้ม
พวกเขาปิดทางเข้าได้
และสุดท้ายปิดสะพานได้
ดังนั้นคำถามสุดท้ายจึงง่ายมาก
ถ้า ไม่รู้ ว่าเป็นเงินอาชญากรรม คนสร้างถนนก็อาจเป็นเพียงคนสร้างถนนที่โจรเอาไปใช้
แต่ถ้าพิสูจน์ได้ว่า
รู้ว่าเป็นโจร + มีกล้องให้ตามรอย + มีไม้กั้น + ปิดทางได้ + แต่ยังจงใจเปิดทางให้ผ่าน
นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่งโดยสิ้นเชิง
และ Blockchain มีคุณสมบัติอย่างหนึ่งที่สำคัญมาก
เวลาผ่านไปได้ แต่ Transaction ไม่หาย
ตอนนี้เรารู้แล้วว่า เงินเดินไปไหน
เรารู้แล้วว่า ใครเป็น CEO ในช่วงเวลาสำคัญ
เรารู้แล้วว่า ไม้กั้นมีอยู่จริง และปิดทางได้
สิ่งที่เหลือให้ขุดคือ
ใครรู้ รู้อะไร รู้เมื่อไร และเมื่อรู้แล้ว — ทำอะไร?”
